Για μεγάλα και μικρά κράτη σε όλο τον κόσμο, η προοπτική αποτροπής μιας ύφεσης εξασθενεί. Αυτή η ζοφερή πρόγνωση προέκυψε σε έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας την Τρίτη, η οποία προειδοποίησε ότι ο αιματηρός πόλεμος στην Ουκρανία, η ασφυξία στην αλυσίδα εφοδιασμού, τα lockdown που σχετίζονται με την Covid στην Κίνα και οι ιλιγγιώδεις αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων επιβαρύνουν όλο και περισσότερο τις οικονομίες. Αυτή η σειρά προβλημάτων «βγάζει στο σφυρί την ανάπτυξη», δήλωσε ο David Malpass, πρόεδρος της τράπεζας σε δήλωση του. «Για πολλές χώρες, η ύφεση θα είναι δύσκολο να αποφευχθεί».
Η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 2,9% φέτος από 5,7% το 2021. Οι προοπτικές, που παρουσιάζονται στην έκθεση Global Economic Prospects της τράπεζας, είναι όχι μόνο πιο σκοτεινές από εκείνες πριν από έξι μήνες, νωρίτερα από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αλλά και κάτω από το 3,6% που προέβλεψε το ΔΝΤ τον Απρίλιο.
Η ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει επίσης εξαιρετικά χαμηλή το επόμενο έτος. Και για το υπόλοιπο αυτής της δεκαετίας, προβλέπεται να πέσει κάτω από τον μέσο όρο που είχε επιτευχθεί την προηγούμενη δεκαετία.
Εκτός από μία πολύ μικρή ομάδα χωρών που εξάγουν πετρέλαιο όπως η Σαουδική Αραβία, οι οποίες επωφελούνται από τις τιμές των άνω των 100 δολαρίων το βαρέλι, δεν υπάρχει σχεδόν καμία περιοχή στον κόσμο που να μην επηρεάζεται από τις δραματικές καταστάσεις. Στις μεταξύ των πιο προηγμένων οικονομιών όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη, η ανάπτυξη προβλέπεται να επιβραδυνθεί στο 2,5% φέτος.
Η Κίνα, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία και ο κινητήρας μεγάλου μέρους της αυξανόμενης ευημερίας του κόσμου τις τελευταίες δεκαετίες, προβλέπεται να δει την ανάπτυξη της να πέφτει στο 4,3% από 8,1% το 2021.
Ωστόσο, τα αναπτυσσόμενα κράτη θα βιώσουν τη σκληρότερη οπισθοδρόμηση, με τα πλήγματα από την πανδημία και τον πόλεμο της Ουκρανίας να αντηχούν ακόμη. Τα φτωχότερα έθνη θα γίνουν φτωχότερα, πιο πεινασμένα και λιγότερο ασφαλή, ενώ περίπου 75 εκατομμύρια περισσότεροι άνθρωποι θα αντιμετωπίσουν την ακραία φτώχεια σε σχέση με την περίοδο προ πανδημίας.
Επίσης, η έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας αναφέρει ότι το κατά κεφαλήν εισόδημα στις αναπτυσσόμενες οικονομίες αναμένεται να μειωθεί κατά 5%. Ταυτόχρονα, τα φορτία του δημόσιου χρέους γίνονται βαρύτερα, ένα βάρος που θα αυξηθεί καθώς τα επιτόκια αυξάνονται ενώ παράλληλα θα ενισχύεται και το κόστος δανεισμού.
«Στην Αίγυπτο περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού είναι επιλέξιμο για επιδοτούμενο ψωμί», δήλωσε η Beata Javorcik, επικεφαλής οικονομολόγος στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. «Τώρα, αυτό θα είναι ακόμα πιο επιβαρυντικό για τα κρατικά ταμεία, κάτι που θα συμβεί σε χώρες που είναι ήδη πιο χρεωμένες από πριν».
Κατά κάποιο τρόπο, είπε η τράπεζα, οι οικονομικές απειλές αντικατοπτρίζουν αυτές της δεκαετίας του 1970, όταν οι σπειροειδείς πετρελαϊκοί κλυδωνισμοί που ακολουθήθηκαν από την αύξηση των επιτοκίων προκάλεσαν έναν παραλυτικό στασιμοπληθωρισμό ή έναν απειλητικό συνδυασμό υψηλών τιμών και χαμηλής ανάπτυξης. Αυτός ο συνδυασμός γεγονότων πυροδότησε μια σειρά από οικονομικές κρίσεις που συγκλόνισαν τις αναπτυσσόμενες χώρες, με αποτέλεσμα αυτό που είναι γνωστό ως μια «χαμένη δεκαετία» ανάπτυξης.
Ευτυχώς, η παγκόσμια οικονομία και οι κυβερνήσεις είναι σε καλύτερη θέση για να διαχειριστούν τον απαιτητικό συνδυασμό από ό,τι πριν από 40 χρόνια, δήλωσε η Παγκόσμια Τράπεζα. Το δολάριο είναι ισχυρό, όπως και οι ισολογισμοί των περισσότερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Παρά το ξαφνικό άλμα στις τιμές της ενέργειας, η αύξηση εξακολουθεί να μην είναι του μεγέθους που σημειώθηκε τη δεκαετία του 1970. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν επίσης ένα αξιόπιστο ιστορικό διαχείρισης του πληθωρισμού, το οποίο βοηθά να κρατηθούν υπό έλεγχο οι αυτοκαταστροφικές πληθωριστικές προσδοκίες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν πολύ λιγότερους οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία και εξαρτώνται λιγότερο από τη ρωσική ενέργεια σε σχέση με την Ευρώπη, είναι λιγότερο ευάλωτες στις επιπτώσεις από τον πόλεμο της Ουκρανίας και τις οικονομικές κυρώσεις.
Επίσης, η έκθεση προειδοποιεί ότι «ο πόλεμος αναμένεται να προκαλέσει μεγάλη ύφεση στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία». «Εκτός από τους θανάτους, η εισβολή αναμένεται να προκαλέσει μια καταστροφική οικονομική συρρίκνωση στην Ουκρανία φέτος, μια απότομη ύφεση στη Ρωσία και μια σημαντική επιβράδυνση» στην υπόλοιπη περιοχή.
Η οικονομία της Ρωσίας αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 8,9% -μια μεγάλη μείωση, αν και είναι μικρότερη από τις προβλέψεις άλλων οργανισμών.
Την ίδια στιγμή, όπως αναφέρεται, η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα από τα μεγαλύτερα κύματα προσφύγων από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς σχεδόν επτά εκατομμύρια Ουκρανοί, κυρίως γυναίκες και παιδιά, έχουν περάσει τα σύνορα για να αποφύγουν τη βία. Παρόλο που ορισμένοι έχουν επιστρέψει στην πατρίδα τους, η ξαφνική πίεση στους προϋπολογισμούς και τους πόρους των χωρών υποδοχής πιέζει περαιτέρω τις οικονομίες όταν βρίσκονται ήδη υπό πίεση.
Σε ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ασίας, ένα σημαντικό κομμάτι της οικονομίας περιλαμβάνει εμβάσματα που στέλνουν πίσω στην πατρίδα τους πολίτες που εργάζονται στη Ρωσία, ανέφερε η Javorcik της τράπεζας ανασυγκρότησης και ανάπτυξης. Αυτές οι αποστολές έχουν πλέον μειωθεί λόγω της ύφεσης. Χώρες που επωφελούνται από τον ρωσικό τουρισμό, όπως η Κύπρος, η Αρμενία και η Εσθονία, δέχονται επίσης χτυπήματα, είπε.
Αλλού, ο αντίκτυπος μπορεί να είναι πιο κρίσιμος. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Μαδαγασκάρη, η Ρουάντα και η Ουγκάντα, που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές σιτηρών από τη Ρωσία και την Ουκρανία για να θρέψουν τους πληθυσμούς τους, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν πλέον τις υψηλές τιμές των τροφίμων για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας και η παγκόσμια οικονομία
«Η ανασφάλεια και η βία συνεχίζουν να επιβαρύνουν τις προοπτικές» για πολλές χώρες χαμηλού εισοδήματος, ανέφερε η Παγκόσμια Τράπεζα, ενώ «οι πιο γρήγορες αυξήσεις στο κόστος ζωής κινδυνεύουν να κλιμακώσουν περαιτέρω την κοινωνική αναταραχή». Άλλωστε, αρκετές μελέτες έχουν επισημάνει την αύξηση των τιμών των τροφίμων ως σημαντικό έναυσμα για τις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης το 2011.
Στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, η ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 2,5% από 6,7% πέρυσι. Η συνολική παραγωγή της Ινδίας προβλέπεται να μειωθεί στο 7,5% από 8,7%, ενώ της Ιαπωνίας αναμένεται να παραμείνει σταθερή στο 1,7%.
Η Παγκόσμια Τράπεζα, που ιδρύθηκε στη σκιά του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για να βοηθήσει στην ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων οικονομιών, παρέχει οικονομική υποστήριξη σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Επανέλαβε το γνωστό καλάθι διορθωτικών μέτρων, που περιλαμβάνει τον περιορισμό των κρατικών δαπανών, τη χρήση των επιτοκίων για τον περιορισμό του πληθωρισμού και την αποφυγή εμπορικών περιορισμών, εφαρμογή ελέγχων στις τιμές και την παροχή επιδοτήσεων.
Το να καταφέρουμε να τιθασεύσουμε τον πληθωρισμό χωρίς να βάλουμε την οικονομία σε ύφεση είναι ένα δύσκολο έργο, ανεξάρτητα από το ποιες είναι οι επιλογές πολιτικής —γι’ αυτό οι κίνδυνοι στασιμοπληθωρισμού είναι τόσο υψηλοί, ανέφερε επίσης η έκθεση.
Μεταξύ των οικονομικών της συνταγών, η Παγκόσμια Τράπεζα υπογράμμισε ότι οι ηγέτες πρέπει να θέσουν ως προτεραιότητα τη χρήση των δημόσιων δαπανών για την προστασία των πιο ευάλωτων ατόμων.
Αυτή η προστασία περιλαμβάνει την άμβλυνση του αντίκτυπου της αύξησης των τιμών των τροφίμων και της ενέργειας, καθώς και τη διασφάλιση ότι οι χώρες χαμηλού εισοδήματος έχουν επαρκή αποθέματα εμβολίων κατά της Covid. Μέχρι στιγμής, μόνο το 14% των ανθρώπων σε χώρες χαμηλού εισοδήματος έχουν εμβολιαστεί πλήρως. «Τα νέα κρούσματα του Covid-19 παραμένουν κίνδυνος σε όλες τις περιοχές, ιδιαίτερα εκείνες με χαμηλότερη εμβολιαστική κάλυψη», ανέφερε τέλος η έκθεση.
