Εδώ και εβδομάδες, κυρίως μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, παγκοσμίως αναβοσβήνουν προειδοποιητικά σημάδια ύφεσης. Η Wall Street είναι στα άκρα. Οι κεντρικές τράπεζες αυξάνουν τα επιτόκια για να προσπαθήσουν να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό. Και η γεωπολιτική αναταραχή επιδεινώνει τους πονοκεφάλους της εφοδιαστικής αλυσίδας που ξεκίνησαν το 2020 με την πανδημία.
Από την Allison Morrow/CNN Business
«Θα έχουμε μια μεγάλη ύφεση», προειδοποίησαν οι οικονομολόγοι της Deutsche Bank τον περασμένο μήνα, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πιο πτωτική τάση στα ταμπλό της Wall Street. Η Bank of America ανέφερε ότι η διάθεση και το κλίμα στις χρηματοπιστωτικές αγορές είναι «υφεσιακό». Η Goldman Sachs είναι από τις πιο αισιόδοξες από τις μεγάλες τράπεζες, αλλά δεν μεταφέρει ευχάριστα μηνύματα: Η σφιχτή αγορά εργασίας έχει «αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο ύφεσης», ανέφερε πρόσφατα.
Εν τω μεταξύ, η Τράπεζα της Αγγλίας προειδοποίησε την Πέμπτη για διψήφιο πληθωρισμό και πιθανή ύφεση καθώς αύξησε το βασικό της επιτόκιο κατά ένα τέταρτο της εκατοστιαίας μονάδας. Η οικονομία της Κίνας, η δεύτερη μεγαλύτερη στον κόσμο, βρίσκεται σε στασιμότητα, απειλώντας να επιβραδύνει την παγκόσμια ανάπτυξη. Και ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία εκτοξεύει τις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων στην ΕΕ και πέρα από αυτήν.
Εάν η ιστορία προσφέρει πολύτιμα μαθήματα, η πρόσφατη αύξηση του πληθωρισμού υποδηλώνει ότι πρόκειται για μια ευρύτερη οικονομική συρρίκνωση. Με μία εξαίρεση, κάθε περίοδος ύφεσης στις ΗΠΑ από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και πιο πρόσφατα προηγήθηκε, σε γενικές γραμμές, σημαντική άνοδος στις τιμές, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ερευνών του Κογκρέσου. Λοιπόν, τι ακριβώς είναι η ύφεση και πόσο πρέπει να ανησυχούμε για αυτήν;
Πρώτον, σύμφωνα με τα σχολικά βιβλία: Η ύφεση είναι μια παρατεταμένη περίοδος οικονομικής παρακμής, που ξεκινά όταν η καλή οικονομική κατάσταση βρίσκεται στην κορύφωση της και τελειώνει όταν φτάνει στο χαμηλότερο σημείο της.
Οι υφέσεις χαρακτηρίζονται συνήθως από μια οικονομία που συρρικνώνεται σε συνεχόμενα τρίμηνα, συνήθως μετρούμενη από το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (πόσα αγοράζουμε και παράγουμε συλλογικά ως κοινωνία).
Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα, συμπεριλαμβανομένης της σύντομης και εξαιρετικά απότομης ύφεσης στην οποία εισήλθαν οι Ηνωμένες Πολιτείες κατά τους πρώτους μήνες της πανδημίας. Και αυτός ο τεχνικός προσδιορισμός δεν σημαίνει πολλά για οποιονδήποτε δεν είναι οικονομολόγος (ή πολιτικός).
Η πραγματικότητα μιας ύφεσης είναι σε γενικές γραμμές ζοφερή από οικονομική άποψη. Σκεφτείτε την αύξηση της ανεργίας, μια χρηματιστηριακή αγορά σε παρακμή και τη στασιμότητα ή τη συρρίκνωση των μισθών. Οι άνθρωποι συχνά περιορίζουν τις δαπάνες καθώς χαλάει το οικονομικό κλίμα και η γενικότερη διάθεση, δίνοντας στην ύφεση ένα ψυχολογικό στοιχείο που μπορεί να είναι δύσκολο να κλονιστεί. Για παράδειγμα: Τεχνικά, η Μεγάλη Ύφεση που ξεκίνησε το 2007 διήρκεσε μόλις 18 μήνες, αλλά ο αντίκτυπος της επιβάρυνε τους καταναλωτές για πολύ περισσότερο.
Οι οικονομολόγοι αποκαλούν αυτό το παρατεταμένο αποτέλεσμα, ειδικά στην αγορά εργασίας, «υστέρηση». Η ίδια η ύφεση του 2020 ήταν σύντομη, αλλά οι μαζικές απολύσεις, μαζί με μια ταχεία στροφή στην εξ αποστάσεως εργασία, διέλυσαν προηγούμενες απόψεις σχετικά με την αξία και το νόημα της εργασίας. Σε όλο τον κόσμο, η δυσαρέσκεια των εργαζομένων με τους εργοδότες τους έχει ξεσηκώσει ένα κίνημα για αναζήτηση κάτι καλύτερου, ένα φαινομένου γνωστού ως «Μεγάλη Παραίτηση».
Τι προκαλεί την ύφεση;
Θα μπορούσαμε να βιώσουμε μία ολόκληρη καριέρα στα οικονομικά ερευνώντας και συζητώντας αυτό ακριβώς το ερώτημα. Αλλά ας εστιάσουμε στον πιο πιεστικό κίνδυνο αυτή τη στιγμή: Τον αγώνα της Federal Reserve, της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, ενάντια στον πληθωρισμό, κάτι που βέβαια ισχύει και για όλες τις άλλες κεντρικές τράπεζες.
Μία από τις ιδιορρυθμίες του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος στο οποίο ζούμε είναι ότι όταν η οικονομία είναι πολύ ισχυρή, οι αξιωματούχοι πρέπει να την βλάψουν σκόπιμα προκειμένου να την εκτροχιάσουν. Αυτό ακριβώς προσπαθεί να κάνει η Federal Reserve αυτή τη στιγμή.
Την Τετάρτη, η Fed αύξησε το βασικό της επιτόκιο κατά μισή ποσοστιαία μονάδα, στην πιο επιθετική της αύξηση των επιτοκίων των τελευταίων 22 ετών. Τα επιτόκια είναι το κύριο εργαλείο της Fed για τον έλεγχο του πληθωρισμού, ο οποίος σήμερα κυμαίνεται στις ΗΠΑ στο 8,5%, το υψηλότερο ποσοστό από τις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Αλλά η πρόβλεψη οικονομικών υφέσεων είναι εμφανώς δύσκολη και η Fed ήταν ιστορικά κακή σε αυτήν, ενώ ο στόχος της Fed να τις τιθασεύσει είναι πάντα εξαιρετικά δύσκολος και απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Η τράπεζα πρέπει να αυξήσει τα επιτόκια τόσο όσο για να απομακρύνει την ένταση από τις αυξανόμενες τιμές.
Αν το παρακάνει, η ζήτηση μπορεί να πέσει, με αποτέλεσμα την ύφεση. Επίσης, αν κάνει πολύ λίγα και οι τιμές συνεχίσουν να ανεβαίνουν, αυτό επίσης θα μπορούσε να προκαλέσει ύφεση. Το ιδανικό είναι γνωστό ως «ήπια προσγείωση», κατά την οποία οι τιμές καταναλωτή μειώνονται και η οικονομική ανάπτυξη συνεχίζεται αλλά με σταθερή πτώση.
Πώς πρέπει να προετοιμαστούμε;
Πρώτον, ας μην πανικοβαλλόμαστε: Ακόμα κι αν μια ύφεση είναι αναπόφευκτη, δεν υπάρχει καμία ένδειξη πόσο σοβαρή θα είναι. Αλλά ποτέ δεν βλάπτει να είμαστε έτοιμοι για το χειρότερο. Ακολουθούν μερικοί τρόποι με τους οποίους οι οικονομικοί σύμβουλοι λένε ότι μπορούμε να προστατεύσουμε τα οικονομικά μας από μια ύφεση.
– Κλείνουμε μια νέα δουλειά τώρα: Με εξαιρετικά χαμηλή ανεργία και πολλές θέσεις εργασίας, είναι μια καλή αγορά για άτομα που αναζητούν εργασία. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει γρήγορα σε περίπτωση ύφεσης.
– Μετρητά από την άνθηση των στεγαστικών κατοικιών: Εάν έχετε βάλει στόχο να πουλήσετε το σπίτι σας, μπορεί τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή. Οι τιμές των κατοικιών στις Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνονται σχεδόν κατά 20% από έτος σε έτος, αλλά τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων αυξάνονται επίσης, γεγονός που θα περιορίσει τελικά τη ζήτηση.
– Αφήστε στην άκρη κάποια μετρητά: Είναι πάντα καλή ιδέα να έχετε ρευστά περιουσιακά στοιχεία —μετρητά, κεφάλαια χρηματαγοράς κ.λπ.— για να καλύψετε επείγουσες ανάγκες ή απροσδόκητες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Τέλος, μερικές σοφές συμβουλές για οποιαδήποτε αγορά: Μην αφήνετε τα συναισθήματά σας να σας επηρεάσουν. «Μείνετε πειθαρχημένοι», λέει η πιστοποιημένη οικονομική σύμβουλος Mari Adam. «Η ιστορία δείχνει ότι αυτό που σκέφτονται οι άνθρωποι -ή ακόμα και οι ειδικοί- για την αγορά είναι συνήθως λάθος. Ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχουμε τους μακροπρόθεσμους στόχους μας είναι απλώς να μην κάνετε κινήσεις πανικού».
