Η προθεσμία του Vladimir Putin ήρθε και παρήλθε και το ρωσικό φυσικό αέριο εξακολουθεί να ρέει προς την Ευρώπη. Ο Ρώσος πρόεδρος παρέδωσε τελεσίγραφο την Πέμπτη σε «μη φιλικά» έθνη να πληρώσουν την ενέργειά τους σε ρούβλια από την 1η Απριλίου, διαφορετικά κινδυνεύουν να αποκοπούν από ζωτικές προμήθειες. Ήταν μπλόφα;
Από τον Mark Thompson/CNN Business
Είναι πολύ νωρίς για να καταλάβουμε, αλλά ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Dmitry Peskov δήλωσε την Παρασκευή ότι η Ρωσία δεν θα διακόψει αμέσως τις προμήθειες φυσικού αερίου στην Ευρώπη.
Η απειλή του Putin έχει προκαλέσει σοκ στην Ευρώπη, η οποία δεν μπορεί να διατηρήσει την οικονομία της σε λειτουργία για πολύ χωρίς τη ρωσική ενέργεια. Η Μόσχα έστειλε ένα σαφές μήνυμα ότι θα μπορούσε κάποια στιγμή να μειώσει τις ροές φυσικού αερίου, ίσως για να αποτρέψει ή να απαντήσει σε ακόμη πιο σκληρές δυτικές κυρώσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η Ευρώπη λαμβάνει περίπου το 40% του φυσικού της αερίου από τη Ρωσία, που μεταφέρεται σε αγωγούς μέσω Λευκορωσίας, Ουκρανίας και Πολωνίας ή κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα. Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής και η τεράστια μεταποιητική βιομηχανία της καταναλώνει το φυσικό αέριο και την ενέργεια που παράγει, σε τεράστιες ποσότητες.
Η γερμανική κυβέρνηση αυτή την εβδομάδα ενεργοποίησε το πρώτο από τα τρία στάδια ενός σχεδίου διαχείρισης κρίσεων που θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε παροχή ενέργειας με δελτίο και καλεί το κοινό να χρησιμοποιεί όσο το δυνατόν λιγότερο.
Οποιαδήποτε σημαντική απώλεια ρωσικής προμήθειας αερίου πιθανότατα θα οδηγούσε τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης σε ύφεση και ενδεχομένως και την ευρύτερη περιοχή. Οι αυξανόμενες τιμές του φυσικού αερίου ήδη καθιστούν ασύμφορες τις ενεργοβόρες βιομηχανίες και προκαλούν πόνο σε πολλά νοικοκυριά. Τα στοιχεία έρευνας που δημοσιεύθηκαν την Παρασκευή έδειξαν ότι η γερμανική μεταποίηση βρίσκεται στη χαμηλότερη ύφεση των τελευταίων 18 μηνών. Όμως, η εικόνα δεν είναι πολύ πιο φωτεινή αλλού στην Ευρώπη.
Τα περισσότερα από τα συμβόλαια εξαγωγής φυσικού αερίου της Ρωσίας τιμολογούνται επί του παρόντος σε ευρώ ή σε δολάρια ΗΠΑ. Σύμφωνα με το διάταγμα που υπέγραψε ο Putin την Πέμπτη, οι ξένοι αγοραστές πρέπει να ανοίξουν λογαριασμούς σε τράπεζες που ελέγχονται από το κράτος, αντί να συναλλάσσονται απευθείας με τον κρατικό γίγαντα φυσικού αερίου Gazprom. Έτσι, οι αγοραστές θα έβαζαν ευρώ σε έναν λογαριασμό, η τράπεζα θα πουλούσε τα ευρώ για ρούβλια και θα τα μετέφερε σε άλλο λογαριασμό στο όνομα του αγοραστή για να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή του φυσικού αερίου.
Η Μόσχα μπορεί να προσπαθεί να ενισχύσει τη ζήτηση για ρούβλια, νόμισμα το οποίο έχει ανακάμψει έπειτα από το γκρέμισμα που υπέστη αμέσως μετά την εισβολή και τις επακόλουθες κυρώσεις. Όμως, το Κρεμλίνο έχει ήδη αναγκάσει την Gazprom (και άλλους μεγάλους Ρώσους εξαγωγείς) να μετατρέπουν το 80% των εσόδων τους σε ξένο νόμισμα σε ρούβλια, οπότε οποιοδήποτε κέρδος θα ήταν περιορισμένο.
«Παρόλα αυτά, η νέα προτεινόμενη πολιτική πληρωμών για τις εξαγωγές φυσικού αερίου φαίνεται να είναι ένας παράγοντας που συνέβαλε στην απότομη ανάκαμψη του ρωσικού νομίσματος τις τελευταίες εβδομάδες», έγραψαν αναλυτές του Eurasia Group σε έκθεσή τους αυτή την εβδομάδα.
Η Γερμανία, η Γαλλία και άλλες κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν απορρίψει το τελεσίγραφο του Κρεμλίνου, επιμένοντας ότι δεν θα «εκβιαστούν» από τη Μόσχα προκειμένου να αλλάξουν τους όρους των υφιστάμενων συμβάσεων, οι οποίες δεν περιλαμβάνουν υποχρέωση πληρωμής σε ρούβλια.
Οι συμβάσεις πρέπει να τηρούνται, δήλωσε την Παρασκευή στον Richard Quest του CNN ο Paolo Gentiloni, κορυφαίος οικονομικός αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πρώην πρωθυπουργός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι ο μηχανισμός για την ανταλλαγή ευρώ με ρούβλια, όπως προτείνεται από τη Μόσχα, δεν θα ισχύσει. «Είναι μια προσπάθεια παράκαμψης των ευρωπαϊκών κυρώσεων και εκβιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης», πρόσθεσε.
Αν και ο κίνδυνος διακοπής του ευρωπαϊκού εφοδιασμού έχει αυξηθεί, το ρωσικό αέριο εξακολουθούσε να ρέει προς τα δυτικά σε δύο από τους τρεις κύριους αγωγούς την Παρασκευή, ανέφερε το Reuters.
Το Κρεμλίνο ανέφερε ότι οι πληρωμές για το φυσικό αέριο που παραδίδεται τώρα θα λήξουν στα τέλη του μήνα ή στις αρχές Μαΐου και γι’ αυτό η Ρωσία δεν έχει διακόψει αμέσως τη ροή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
Η Ρωσία χρειάζεται τα χρήματα από τις εξαγωγές ενέργειας της περισσότερο από ποτέ, δεδομένου ότι οι καταστροφικές κυρώσεις έχουν προκαλέσει ζημιές σε πολλούς κλάδους της οικονομίας της. Οι αναλυτές λένε ότι το ρωσικό ΑΕΠ θα μπορούσε να συρρικνωθεί κατά περίπου ένα πέμπτο φέτος. Και δεν θα μπορούσε εύκολα να πουλήσει φυσικό αέριο σε άλλες χώρες, όπως η Κίνα, επειδή δεν υπάρχουν ακόμη οι υποδομές.
Η απόφαση της Μόσχας να απειλήσει ότι θα κλείσει τις κάνουλες θα μπορούσε να μετατραπεί και σε μπούμερανγκ για την ίδια, προσθέτοντας ολοένα και μεγαλύτερη επείγουσα ανάγκη στις προσπάθειες της Ευρώπης να σπάσει τον εθισμό της στη ρωσική ενέργεια.
Οι αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν ήδη θέσει στόχο μείωσης της χρήσης ρωσικού φυσικού αερίου κατά 66% φέτος. Η Γερμανία κατασκευάζει τερματικούς σταθμούς για την εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου, οι αποστολές στις ΗΠΑ ενισχύονται και η Ευρώπη επιταχύνει τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
«Δεδομένης της φιλοδοξίας της ΕΕ να αντικαταστήσει την πλειοψηφία των ρωσικών εισαγωγών με εναλλακτικούς προμηθευτές μέχρι το τέλος του έτους, φαίνεται πιθανό ότι οι περισσότεροι, αν όχι όλοι οι Ευρωπαίοι αγοραστές, θα επιλέξουν να μην ανανεώσουν τις συμφωνίες προμήθειας», γράφουν οι αναλυτές της Euroasia. «Η σταδιακή απομάκρυνση της Ευρώπης από τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ρωσίας είναι διαρθρωτική και δεν θα αναστραφεί».
