Το πρώτο βιβλίο της ψυχολόγου Έφης Ανδρεουλάκου, “Το Παζλ”, στο οποίο συμπυκνώνει τη γνώση και την εμπειρία της εικοσιπέντε χρόνων ενασχόλησής της με την ψυχική υγεία κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις στην Key Books.
Η κυρία Ανδρεουλάκου μας μιλάει για το βιβλιο της, τη διαδρομή και τη διαδικασία της συγγραφής και μας συμβουλεύει πως να επιτύχουμε τις αλλαγές που επιθυμούμε.
Πως αποφασίσατε να γράψετε αυτό το βιβλίο και γιατί επιλέξατε να το πείτε «Παζλ»;
Ήθελα πολλά χρόνια να γράψω. Από πολύ μικρή παρατηρώ τους ανθρώπους και τον εαυτό μου. Επιπλέον, λόγω του επαγγέλματός μου πολλοί είναι εκείνοι που μου εκμυστηρεύτηκαν τη ζωή τους και τους είμαι ευγνώμων για το μοίρασμα και την εμπιστοσύνη τους. Θέλησα, λοιπόν, η γνώση για την ανθρώπινη ύπαρξη και τη διαδρομή της στον πλανήτη γη, να περάσει στη γενιά μου και σε όποιον άνθρωπο ενδιαφέρεται για την ψυχική του εξέλιξη. Το Παζλ, δοσμένο με εμπειρικό τρόπο, αποτελεί, τρόπον τινά, έναν χάρτη ζωής.
Ο τίτλος είναι αποτέλεσμα συνεργασίας. Καθώς συζητούσαμε για τον τίτλο, με τους εκδότες μου και τους συνεργάτες τους, ακούστηκε πολλές φορές η λέξη παζλ, τίτλος ο οποίος και κατοχυρώθηκε χάρη στον Τάσο Νικογιάννη, τον επιμελητή της έκδοσης. Στην πραγματικότητα, ο τίτλος εκφράζει ακριβώς τη σκέψη μου, που αποτυπώνεται στο περιεχόμενο του βιβλίου: Μας δίνεται ένα κουτί με διάσπαρτα κομμάτια παζλ. Είναι ο ακατέργαστος εαυτός μας, που με ελεύθερη βούληση χρειάζεται να αναγνωρίσουμε, να κατανοήσουμε, να συνδέσουμε και να δημιουργήσουμε την καλύτερη δυνατή εκδοχή μας, ώστε να γίνουμε καλύτεροι παίκτες στο παιχνίδι της ζωής.
Τι μας δυσκολεύει περισσότερο στο να ενώσουμε τα κομμάτια του εαυτού μας και τι τα κομμάτια της ζωής μας;
Δυσκολευόμαστε περισσότερο να ενώσουμε τα κομμάτια του εαυτού μας που είναι τα πιο ελλειμματικά γιατί έχουμε την τάση να ενισχύουμε κι άλλο αυτά που έχουμε σε αφθονία. Αποφεύγουμε να ενδυναμώσουμε τις πλευρές μας που μας φαίνονται ξένες, ενάντιες σε αυτό που μας βγαίνει φυσικά.
Δυσκολευόμαστε, επίσης, να ενώσουμε τα κομμάτια που πιστεύουμε ακράδαντα ότι είναι τα σωστά, αλλά έχουμε διδαχθεί λάθος. Το ίδιο συμβαίνει όταν παρεμβάλλεται ο εγωισμός μας, διότι δρα ως παραμορφωτικός καθρέπτης που παραποιεί την αλήθεια: αντί να συνενώνει, διαχωρίζει και διχάζει.
Όσον αφορά στη ζωή, δυσκολευόμαστε να ενώσουμε τα κομμάτια της, όταν αντιστεκόμαστε στη ροή της: επιμένουμε στα «γιατί», όχι για να κατανοήσουμε, για να μην επαναλάβουμε τα λάθη μας, για να εξελιχθούμε αλλά γιατί τα θέλουμε όλα όπως τα θέλουμε, με ψυχαναγκαστικό, παιδικό, ανώριμο, ελεγκτικό τρόπο.
Δυσκολευόμαστε, όταν μένουμε καθηλωμένοι σε φαντασιώσεις του τύπου αν είχε γίνει εκείνο, θα γινόταν το άλλο. Όλη η ενέργειά μας χάνεται από το εδώ και τώρα, φεύγει κάπου στο σύμπαν, χωρίς να ενισχύει καμία δράση μας στο παρόν. Το ίδιο συμβαίνει όταν είμαστε προσηλωμένοι μόνο στους άλλους και όχι στον εαυτό μας.
Δυσκολευόμαστε, ακόμα, να ενώσουμε τα κομμάτια μας στα θέματα που δεν είμαστε σε επαφή με την αλήθεια μας, γιατί καθώς η πρόθεση μας δεν είναι συνειδητή, εμποδίζουμε τη συγχρονικότητα.
Τέλος, ο αρνητισμός, η κακή πρόθεση, η τοξικότητα δημιουργούν αργά ή γρήγορα ένα σημείο απώθησης και όχι έλξης, ένωσης.
Πώς μπορούμε να ελέγξουμε οι ίδιοι την έκβαση της ζωής μας όταν προκύπτουν διαρκώς νέοι αστάθμητοι παράγοντες;
Μόνο τον εαυτό μας έχει νόημα να μάθουμε να ελέγχουμε. Να κρατάμε το κέντρο μας. Να είμαστε σε επαφή με την εσωτερική πυξίδα μας όταν οι καταστάσεις λυσσομανούν. Να μάθουμε να ενδυναμώνουμε τον εαυτό μας. Να μην το βάζουμε κάτω παρά τις δυσκολίες. Να ελέγχουμε τις αντιδράσεις μας, ώστε παρόλο που μπορεί να τελούμε υπό πίεση, να μην εκδηλώνουμε τον εαυτό που έχουμε επιλέξει ότι δεν μας αντιπροσωπεύει. Την έκβαση της ζωής μας, δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Είναι πολύ αγχωτικό να το σκεφτόμαστε έτσι.
Τι μάθατε εσείς από τη διαδικασία της συγγραφής; Λειτούργησε λυτρωτικά για εσάς να καταθέσετε στο χαρτί το απόσταγμα της πολυετούς εμπειρίας σας ή ήταν μία επίπονη διαδικασία;
Η περίοδος που έγραφα το βιβλίο ήταν εξαιρετικά ψυχοπιεστική από μόνη της. Σε όλα τα επίπεδα. Η συγγραφή ήταν μια συνειδητή πράξη δημιουργίας, σε μια φάση ζωής – ναυάγιο, που έπρεπε να ζήσω, χωρίς να φταίω.
Είπα, λοιπόν, αφού η ζωή με εγκλωβίζει, ας βγει τουλάχιστον κάτι δημιουργικό από όλη αυτή τη δοκιμασία. Το ήθελε φαίνεται τόσο πολύ η ψυχή μου, που έτσι εμφανίστηκαν οι συνοδοιπόροι: Η Μαριέττα Λουκίσσα, που μου έδωσε το κίνητρο και την αφορμή και ο Τάσος Νικογιάννης, ο εξάδελφος μου, που μου συμπαραστάθηκε και ήταν η πυξίδα μου από την αρχή ως το τέλος της διαδικασίας. Έγραφα ακατάπαυστα αργά τη νύχτα, ξενυχτώντας. Δούλευα πειθαρχημένα. Το δίνω στον εαυτό μου για την επιμονή για τη θέληση. Κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες ήταν ένας άθλος.
Και το βιβλίο λειτούργησε λυτρωτικά. Εκτός του ότι ήθελα να καταγραφεί η εμπειρία μου για να ωφελήσει τη γενιά μου και όποιον άλλο ενδιαφερόταν, είχα ανάγκη και να βγάλω κάτι από μέσα μου. Το μοίρασμα σε βάθος της ζωής των άλλων έχει μία τεράστια έκθεση σε συναισθήματα. Προσπαθεί ο κάθε θεραπευτής, με δικούς του τρόπους, να αποφορτιστεί, χωρίς να επιβαρύνει τους γύρω του. Όμως, η ζωή δεν επιτρέπει πάντα αυτή τη διαδικασία στο βαθμό που ο ίδιος χρειάζεται, οπότε, απορροφά.
Τα συναισθήματα χρειάζεται με κάποιο τρόπο να εκφραστούν, να απελευθερωθούν, να εκτεθούν με κάποια μορφή ή να μετασχηματιστούν σε μια αφήγηση, να γίνουν ένας σκοπός, όπως στην προκειμένη περίπτωση. Να ωφελήσω, να λυτρωθώ. Έχω ανάγκη από πολύ γράψιμο…
Επανήλθε στη επιφάνεια η βεβαιότητα, ότι ο άνθρωπος κρύβει άπειρες δυνάμεις μέσα του, που ούτε καν γνωρίζει ο ίδιος ότι τις έχει,
Λίγο πριν την έλευση του νέου χρόνου, όλοι λίγο πολύ κάνουμε τον απολογισμό μας. Τι θα συμβουλεύατε εκείνους που θέλουν να κάνουν αλλαγές στη ζωή τους αλλά δεν ξέρουν από που να ξεκινήσουν.
– Ένα καλό σημείο έναρξης, πριν ξεκινήσουμε τη δράση μας, είναι το ξεκαθάρισμα του χώρου μας. Αν βέβαια έχουμε το περιθώριο του χρόνου. Είναι σαν ένα προστάδιο ανασύνταξης. Λειτουργεί ως μια μορφή κάθαρσης, έτσι ώστε να βαδίσουμε πιο ανάλαφροι στο επόμενο στάδιο της δράσης. Πετάμε ό,τι δεν κάνει, χαρίζουμε ότι δεν μας χρειάζεται. Αποσυμφορίζουμε το περιβάλλον μας, κάνοντας χώρο για το καινούργιο – τις αλλαγές.
– Διαλέγουμε προσεκτικά τους ανθρώπους που θα κρατήσουμε στο στενό μας κύκλο και εκείνους που θα απομακρύνουμε. Ποιοι είναι θετικοί, ενισχύουν στους στόχους και τις αλλαγές που θέλουμε να πετύχουμε, ποιοι ταιριάζουν στα νέα συναισθήματα που επιλέγουμε και ποιοι όχι.
– Ανεβάζουμε τη δόνησή μας. Αρχίζουμε το περπάτημα, την άθληση, το χορό. Προσπαθούμε να ανεβάσουμε τη διάθεσή μας.
– Καταγράφουμε τους στόχους μας.
– Οργανώνουμε την κάθε μέρα, με τις καθημερινές υποχρεώσεις μας. Βάζουμε μικρούς καθημερινούς στόχους για να τους ολοκληρώνουμε και να τους σβήνουμε από τη λίστα στο τέλος της ημέρας.
– Κάνουμε ένα πλάνο για το πώς θα οργανώσουμε τους μεγάλους στόχους που θέλουμε να κατακτήσουμε τη χρονιά που έχουμε μπροστά μας.
– Κάνουμε ένα ακόμα μεγαλύτερο πλάνο για ένα εύρος τριών έως πέντε ετών, για να ξέρουμε πού περίπου θέλουμε να βαδίσουμε και τι, σε γενικές γραμμές, θέλουμε να καταφέρουμε αυτά τα χρόνια. Δεν αφήνουμε τον χρόνο να περνά χωρίς σκοπό και προορισμό.
– Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι αλλαγές έχουν αντιστάσεις. Το οικείο ακόμα και αν είναι δυσάρεστο μάς είναι γνώριμο. Οπότε, συχνά, δεν θέλουμε να το εγκαταλείψουμε.
– Όλες οι καταστάσεις έχουν ένα όφελος και ένα κόστος.
– Κάθε στόχευσή μας θα μας ανταμείψει όταν αρχίσει να φέρνει τους καρπούς της. Στην αρχή μπορεί να μας ζορίσει. Μάλλον θα χρειαστεί να στερηθούμε κάτι αλλά θα είναι επιλογή μας για να κερδίσουμε κάτι αργότερα. Οπότε, stick to the plan!
Αν έπρεπε να θέσουμε έναν μόνο στόχο για τη νέα χρονιά, τον πιο δομικό, τον πιο πολύτιμο, ποιος κατά τη γνώμη σας θα ήταν αυτός;
Αυτοφροντίδα – Αγάπη εαυτού. Δεν το λέω με τη ναρκισσιστική έννοια. Όποιος ασχολείται ουσιαστικά με τον εαυτό του και θα το εξηγήσω πώς, δεν έχει πρόβλημα και με τους άλλους. Να φροντίζουμε τον εαυτό μας. «Όταν πέσεις, σήκω μόνος σου». Όταν πέσουμε, μπορεί να έχουμε ανθρώπους να μας συμπαρασταθούν, μπορεί όμως και όχι. Ίσως χρειαστεί να στηρίξουμε εμείς τους άλλους. Οι δυνάμεις μας είναι πολύτιμες. Ο εαυτός μας είναι πολύτιμος. Ειδικά οι φροντιστικοί άνθρωποι ξεχνούν να φροντίσουν τον εαυτό τους.
Όσον αφορά στην αγάπη εαυτού, εννοώ να στραφούμε καταρχάς στον εαυτό μας γιατί συνήθως παρατηρούμε τους άλλους και ξεχνάμε να παρατηρήσουμε εμάς τους ίδιους. Να αγαπήσουμε τον εαυτό μας ολόκληρο, στην αλήθεια του. Να μπορέσουμε να πούμε την αλήθεια στον εαυτό μας. Όλο και περισσότερο διαπιστώνω την ευκολία με την οποία οι άνθρωποι κατασκευάζουμε μικρά, καθημερινά ψέματα για την πραγματικότητα που ζούμε, έτσι ώστε να ταιριάζει σε μια πιο ωραία εικόνα για τον εαυτό μας, σε μια ιστορία που μας βολεύει περισσότερο.
Προσωπικά, ο στόχος μου για τη νέα χρονιά θα ήταν: να μάθω να αντέχω και να αγαπάω τον εαυτό μου με τα καλά και τα κακά.
Επιστροφή στην αλήθεια μας με περισσότερη αποδοχή, τρυφερότητα και αγάπη.
