Αυτοί που ήρθαν στα πράγματα το 1981 βρήκαν τα ταμεία γεμάτα και τη χώρα δίχως να χρωστάει. Το γλέντι που ακολούθησε και που έμοιαζε δίχως τέλος έφτιαξε γενιές με απαιτήσεις και αξιώσεις. Μπήκαμε για καλά στην εποχή των κεκτημένων. Από το σχολείο στο πανεπιστήμιο, τον χώρο εργασίας, τα χρόνια της σύνταξης. Διά βίου κεκτημένα. Εσπασε η σχέση προσφοράς και ανταμοιβής. Αντικαταστάθηκε από το «παίρνω γιατί το θέλω και μπορώ»! Γεννήθηκε τη δεκαετία του ’80 ο εξαγοράσιμος τεμπέλης, ο εκβιαστής ΠΑΣΟΚάνθρωπος με μαμή το ψέμα. Συνήθισαν κυβερνώντες και κυβερνώμενοι στο σύστημα της διακυβέρνησης διά της εξαγοράς. Γενιές μεγάλωσαν χωρίς να μάθουν ότι υπάρχουν και άλλα συστήματα. Ηταν η φυσική τάξη πραγμάτων. Αν όχι για όλους, όμως για πάρα πολλούς, αρκετούς για να γείρει προς τα εκεί η ζυγαριά.
Αυτό μας κληρονόμησε η δεκαετία του 1980 και όποιος κυβερνά από εδώ και εμπρός με αυτό το υλικό θα έχει να κάνει. Αλλά με τι θα αγοράζει; Τα δανεικά στέρεψαν και το ψέμα δεν κρατάει πολύ, έχουν φαγωθεί και τα λεφτά των παιδιών και των εγγονών μας.
Πόσος καιρός θα χρειαστεί για να βγάλει από το πετσί του ο Ελληνας τη δεκαετία του ’80;
Αυτά ανάμεσα στα άλλα υπογράμμιζε στο πρόσφατο άρθρο του στη Καθημερινή ο Παναγής Βουρλούμης. Κι αυτά δεν είναι παρά οι διαχρονικές παθογένειες του πελατειακού κράτους. Το αποκαλυπτικό άρθρο του “λιτού αστού” Παναγή Βουρλούμη μας έβαλε σε σκέψεις. Μία από αυτές ήταν πόσους Βουρλούμηδες διαθέτει η χώρα; Έτσι εδώ στο Κουρδιστό Πορτοκάλι αποφασίσαμε να προβάλουμε ανθρώπους που έκαναν πραγματικά καλό στο τόπο. Ο συνεργάτης μας Θανάσης Παπανδρόπουλος εκτός από εξαίρετος γνώστης του επιχειρηματικού κόσμου της χώρας έχει ιδία άποψη για την αξία του Παναγή Βουρλούμη και μας τη μεταφέρει στο άρθρο που ακολουθεί.
Βασίλης Μπόνιος
Ανεκτίμητες οι υπηρεσίες που έχει προσφέρει στη χώρα ο πρώην διοικητής του ΟΤΕ και νυν πρόεδρος της Τράπεζας Τροφίμων.
Γράφει ο Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος
Στις 7 Ιανουαρίου 1949, υπό τον τίτλο «Η εξέχουσα προσωπικότητα του Παναγή Βουρλούμη», ο Παναγιώτης Ιωαν. Παπανδρόπουλος, έγραφε στο «Νεολόγο Πατρών» ότι η Ελλάδα κήδευσε μια από «τις τελευταίες πολιτικές της εξοχότητες». Επρόκειτο για τον παππού του Παναγή Βουρλούμη, σημερινού προέδρου της Τράπεζας Τροφίμων, τον οποίον γνώρισα πριν σαράντα χρόνια ακριβώς και ως ανηψιός του τότε εκδότη του «Νεολόγου Πατρών», θεωρώ ως μια από τις κορυφαίες ελληνικές προσωπικότητες στο χώρο των επιχειρήσεων, της οικονομίας και βεβαίως από σπόντα, της πολιτικής.
Είναι ξεκάθαρο ότι αθόρυβα, σεμνά, αλλά πάντα αποτελεσματικά, ο Παναγής Βουρλούμης, 83 ετών, στην πολυκύμαντη σταδιοδρομία του έχει πάντα ένα στόχο: την κοινωνική πρόοδο με όλη τη σημασία της λέξης.
Εγγονός, λοιπόν, ενός εξαιρετικά πετυχημένου επιχειρηματία της Πάτρας και υπουργού Οικονομικών στην κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1928 και γιος ενός σημαντικού Έλληνα ζωγράφου, του Ανδρέα Βουρλούμη, ο Παναγής είναι ένα ιδιαίτερο κράμα ανθρώπου, γοητευτικό στη διερεύνησή του. Περιγράφοντάς τον, πριν αρκετά χρόνια, η Μαρίλη Μαργωμένου έγραφε στην «Καθημερινή» υπό τον τίτλο «Ο λιτός αστός»:
«Κάθε μεσημέρι, ο κύριος με τη λευκασμένη κώμη στέκεται υπομονετικά στην ουρά του selfservice, κι ύστερα κρατώντας το δίσκο του περπατά προς το βάθος της αχανούς αίθουσας. Εκεί αποθέτει το λιτό του γεύμα πάντα στο ίδιο τραπεζάκι, κι ενόσω γευματίζει με τα μανίκια του σιέλ, (ή σπανιότερα κίτρινου) πουλόβερ ελαφρώς σηκωμένα, το μόνο που τον ξεχωρίζει απ’ τους λοιπούς θαμώνες του εστιατορίου, είναι πως ακολουθεί κατά γράμμα τους κανόνες του σαβουάρ βιβρ: το μαχαίρι και το πιρούνι σχηματίζουν ένα «χ» όταν σταματά να τρώει, και μόνο στο τέλος του γεύματος τοποθετούνται επιμελώς το ένα δίπλα στο άλλο. Δεδομένου όμως πως ο Χρήστος Ζαμπούνης ουδέποτε ετίμησε το εστιατόριο του ΟΤΕ για το μεσημεριανό του, οι λοιποί θαμώνες ποσώς ενδιαφέρονται για τέτοιες λεπτομέρειες. Εξ ου και τυχόν επισκέπτες ενδέχεται να θεωρήσουν πως ο 70χρονος κύριος τυγχάνει υπάλληλος που αρνείται να συνταξιοδοτηθεί. Οι πραγματικοί υπάλληλοι, πάλι, γνωρίζουν πολύ καλά πως ο ηλικιωμένος άνδρας με το τουίντ σακάκι πίσω απ’ την καρέκλα, είναι ο Παναγής Βουρλούμης.
Τον πρώτο καιρό που ενεφανίσθη στον οργανισμό, πολύς λόγος έγινε περί της εμμονής του στο τουίντ -βλέπετε, έχουν περάσει δεκαετίες από τότε που η Κοκό Σανέλ το λάνσαρε, και πλέον η χοντρή μάλλινη πλέξη του ετέθη εκτός μόδας.
Πλην, την παλαιά εκείνη εποχή που το εν λόγω ύφασμα κατέστη έμβλημα της countrystyle εκδοχής του πλούτου, ο κ. Π. Βουρλούμης ήτο φέρελπις φοιτητής στο London Schoolof Econimics, το οποίο εδράζεται μόλις μερικές ώρες μακριά απ’ τα λιβάδια όπου οι βασιλικοί γόνοι της γηραιάς Αλβιώνος εξασκούνται καθημερινώς στο ευγενές σπορ του κυνηγιού φορώντας πάντα την τουίντ στολή τους. Όπως όλοι γνωρίζουμε, είναι δύσκολο να απομακρυνθεί κανείς απ’ τα βιώματα της νεότητός του.
Χαρακτηριστική της αστικής άποψής του για το στυλ είναι το γεγονός ότι όταν πρωτοανέλαβε τον ΟΤΕ κυκλοφορούσε με ένα παλιό GOLF. Μια μέρα τον σταμάτησε η Τροχαία στο δαχτυλίδι του ΟΤΕ. Του ζήτησαν τα χαρτιά του. Εκείνος δεν είχε τίποτε μαζί του.
-Ποιος είστε κύριε; Δεν έχετε κανένα στοιχείο μαζί σας…
.Κοιτάξτε είμαι ο Πρόεδρος του ΟΤΕ. Το γραφείο μου είναι σ΄αυτό εδώ το κτίριο…
Μυθική έχει μείνει η ομιλία του σε ξένους επενδυτές το 2004 στη Λέσχη Αξιωματικών. Είχε μόλις αναλάβει τη διοίκηση του Οργανισμού.
Με το που ξεκίνησε την ομιλία του συστήθηκε και ανέφερε τη νέα του ιδιότητα. Στη συνέχεια άρχισε να απαριθμεί τα προβλήματα του Οργανισμού που παράλληλα ήταν (και παραμένουν) και προβλήματα του εγχώριου πελατειακού κράτους.
Το ακροατήριο τον παρακολουθούσε άφωνο.
-Αυτά είναι τα προβλήματα που έχω να αντιμετωπίσω. Εάν δείτε ότι τα καταφέρνω ελάτε να επενδύσετε, εάν δεν με αφήσουν και αποτύχω μην έλθετε…
Βέβαια ο ΟΤΕ είχε τη τύχη μετά τον Παναγή Βουρλούμη να έχει στην ηγεσία του έναν εξίσου αποφασισμένο, καινοτόμο, τολμηρό και μεταρρυθμιστή μάνατζερ, τον Μιχάλη Τσαμάζ. Δυστυχώς για τη χώρα τη πορεία του ΟΤΕ δεν ακολούθησε το υπόλοιπο δημόσιο.
Αλλά καλύτερα να πάρουμε την ιστορία απ’ την αρχή. Οι παλαιοί κάτοικοι της πλατείας Κολωνακίου ακόμη θυμούνται τον Παναγή Βουρλούμη ως παγίως αναψοκοκκινισμένο έφηβο να εισπράττει τα κλασικά πειράγματα για τα ευμεγέθη ώτα του όπως βγαίνει απ’ το κτίριο της «Σχολής Μακρή» στη γωνία Νεοφύτου Δούκα και Βασιλίσσης Σοφίας.
Εν πάση περιπτώσει, κάποτε η άχαρη εποχή της εφηβείας παρήλθε και τα πράγματα άλλαξαν μαζί με το παρουσιαστικό του νεαρού τότε Παναγή. Κατά τα έτη της νεότητάς του έφερε το προσωνύμιο «Πολ Νιούμαν», εξαιτίας της ομοιότητος των οφθαλμών του με εκείνα του ηθοποιού στο «Γλυκό πουλί της νιότης» που έκαναν τις καρδιές των κορασίδων της ημεδαπής να σκιρτούν δυνατότερα…
Και όχι μόνον της ημεδαπής. Διότι μερικά χρόνια αργότερα, που ο κ. Βουρλούμης θα ξεκινούσε να εργάζεται στην Παγκόσμια Τράπεζα στην Αμερική, μία νεαρή Ινδονήσια έμελλε να προσέξει το χρώμα των οφθαλμών του. Η νεαρά, που σύντομα απεδείχθη πως είναι… πριγκίπισσα της Ινδονησίας (!) τελικώς θα γινόταν η σύζυγός του, αφού στην πορεία εφάνη και επιχειρηματικώς αντάξιά του: σήμερα πλέον, εξάγει ελληνικά ενδύματα στις ΗΠΑ (οι κακές γλώσσες λένε πως από εκεί παίρνει ο σύζυγος τα τουίντ!), αλλά παράλληλα έχει και στην Ινδονησία μια τουριστική μονάδα απ’ αυτές που κάνουν τα Αθηναϊκά ξενοδοχεία να μοιάζουν με μοτέλ της εθνικής οδού…
Σε κάθε περίπτωση, το πρώτο crashtest εν Ελλάδι για τον κ. Βουρλούμη, ήταν η διεύθυνση της Εμπορικής Τράπεζας, την οποία και ανέλαβε απ’ το 1979 ώς το 1981. Αναδρομικώς, γελά και ο ίδιος ενθυμούμενος τι πέρασε εκεί. «Εγώ έχω επιβιώσει απ’ τον Ανδρεάδη στην Εμπορική, που μου έκανε κάθε μήνα γενική συνέλευση!», τονίζει.
Στη συνέχεια συνεργάστηκε με τον Γιάννη Κωστόπουλο στην AlphaFinance, τον επενδυτικό βραχίονα της AlphaBank, αλλά αποχώρησε μάλλον απογοητευμένος. Όμως, η εμπειρία που είχε αποκτήσει ήταν τεράστια και πολύτιμη. Είχε πλήρη γνώση του εγχώριου πελατειακού συστήματος, το οποίο όπως του έλεγε και ο παππούς του, είναι η κατάρα αυτής της χώρας. Ιδού πως ο ίδιος περιγράφει το σύστημα αυτό, το οποίο, παρενθετικά προσθέτουμε, είναι αυτό που λίγο έλειψε να διαλύσει και τη χώρα πριν μια δεκαετία.
«Όταν ήμουν στην Εμπορική Τράπεζα», τονίζει ο Παναγής Βουρλούμης, «τέλος της δεκαετίας του 1970, κάναμε κάποιον διαγωνισμό για πρόσληψη προσωπικού.Ένας υπουργός με πίεζε να του δώσω τα θέματα, προφανώς για να τα περάσει στους δικούς του. Όταν το πήρε απόφαση πως δεν γινόταν τίποτε, άλλαξε τροπάριο. Ζητούσε να καθυστερήσω την ανακοίνωση των επιτυχόντων και να δώσω τα ονόματα πρώτα σ’ εκείνον για να τους πει ότι πέτυχαν «κατόπιν ενεργειών του».
Όταν ξανά αρνήθηκα μου είπε – ήταν κι άλλοι μπροστά – «για κάτι σαν κι εσένα θα χάσουμε τις εκλογές», δεν χρειάζονται σχόλια.
Υπήρξα κι εγώ στην πιο πρόσφατη μετεμψύχωσή μου προϊόν του πελατειακού συστήματος. Εκεί όμως ίσως κάποιοι ελαφρώς την πάτησαν. Στον ΟΤΕ, την περίοδο 2004 – 2010 καταφέραμε να απαλλαγούμε από τρεις πληγές του πελατειακού συστήματος, οι οποίες είναι οι εξής:
– Έλεγχος διορισμών – προαγωγών – θέσεων «κλειδιών».
– Έλεγχος προμηθειών.
– Έλεγχος διαφημιστικών κονδυλίων.
Αποτύχαμε στην αξιολόγηση που είναι ανάθεμα για τον συνδικαλισμό. Όπου επικρατεί απόλυτη μονιμότητα και όσο η Δικαιοσύνη λειτουργεί όπως ξέρουμε, πειθαρχία στον χώρο εργασίας δεν μπορεί να παγιωθεί.
Η αντίσταση στο πελατειακό κράτος έχει κόστος. Το πελατειακό κράτος εκδικείται με όπλα τα φιλικά του ΜΜΕ και ελεγχόμενους δικαστικούς. Στοχεύουν να εξουδετερώσουν όσους το μπλοκάρουν γιατί θέλουν να κάνουν σωστά τη δουλειά και παράπλευρη απώλεια είναι βέβαια ο Οργανισμός ή άλλη μονάδα που διευθύνουν.
Πάντως στην περίπτωση του ΟΤΕ αποδείχτηκε για ακόμη μία φορά ότι όταν εφαρμόζονται οι κανόνες που ισχύουν στην ιδιωτική οικονομία, τα αποτελέσματα είναι θετικά και άμεσα. Το πελατειακό σύστημα οδηγεί σε ηθική πώρωση και τα δύο κύρια χαρακτηριστικά του είναι οι σχέσεις εξουσίας που δημιουργεί και που είναι οι στενές κομματικές και ατομικές επιδιώξεις. Ξένες και συχνά αντίθετες προς το γενικό συμφέρον.
Η κατάσταση δεν περιορίζεται στην κεντρική κυβέρνηση, αλλά διαχέεται παντού, όπου ασκείται εξουσία – Τοπική Αυτοδιοίκηση, εκπαίδευση, δικαιοσύνη, συνδικαλισμός. Είναι εύκολα κατανοητό ότι διακυβέρνηση που στηρίζεται σε τέτοιες αρχές όπως π.χ. επιλογή στελεχών σε όλα τα επίπεδα με κριτήρια άσχετα με ικανότητα και ακεραιότητα, οδηγεί αργά ή γρηγορότερα σε αποτυχία. Δεν κάνει διαφορά αν πρόκειται για Οργανισμό, επιχείρηση, ή όπως στην περίπτωσή μας, το κράτος.
Είναι επίσης αυτονόητο ότι σε πελατειακό σύστημα δεν λειτουργεί ισονομία, η λέξη κλειδί είναι «εξαίρεση», εξαίρεση από τους γενικούς κανόνες.
Έτσι υπονομεύεται η εμπιστοσύνη του πολίτη στους θεσμούς. Είναι κατ’ εξοχήν διαβρωτικό, εκτρέφει τη διαφθορά και κάμπτει την ηθική αντίσταση των πιο πολλών.
Η προσαρμογή σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον είναι συχνά θέμα επιβίωσης για τον πολίτη, άσχετα αν το σιχαίνεται. Όταν ζεις σε ζούγκλα ή θα τους φας ή θα σε φάνε.»
Μέσα σ΄αυτό το πνιγηρό περιβάλλον ο Παναγής Βουρλούμης ναι μεν πιστεύει ότι δεν είναι παράξενη η ελληνική χρεωκοπία, θεωρεί όμως ότι σήμερα, με αφορμή την κρίση η κατάσταση μπορεί να αντιστραφεί. Προϋπόθεση είναι οι πρωτεργάτες του πελατειακού περίπου να αυτοκτονήσουν δηλαδή.
«Όμως, μας λέει, δεν υπάρχει άλλος δρόμος μέσα στο πλαίσιο της δημοκρατίας». Γι΄αυτό πρέπει να βιαστούμε.
Στο επόμενο άρθρο μας θα βρούμε με ποια κοινωνικά κριτήρια μπορεί να γίνει αυτό.
