Μία απίστευτη εισαγωγική ομιλία της Christine Lagarde Ετήσιο Συνέδριο Έρευνας της ΕΚΤ που έφτασε στο ηλεκτρονικό μας ταχυδρομείο, διά μέσω της BIS, είναι αποκαλυπτική του αενάου παιγνίου της οικονομίας και των κατασκευασμένων κρίσεων -εκ μέρους των ημετέρων δυνάμεων.
Απολαύστε περισσότερη Lagarde και κάποια ενδιάμεσα σχόλια του Κουρδιστού Πορτοκαλιού. Μπορείτε ακόμη να συνεχίσετε απερόσπαστοι να βγάζετε selfies-ώστε να μην πάτε αφωτογράφητοι.
Με χαρά σας καλωσορίζω όλους στο Ετήσιο Συνέδριο Έρευνας της ΕΚΤ-European Central Bank Annual Research Conference, μια εμβληματική εκδήλωση που φέρνει κοντά ερευνητές από τον ακαδημαϊκό χώρο και τις κεντρικές τράπεζες με υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Το φετινό συνέδριο, που διοργανώνεται από κοινού με το Ίδρυμα Hoover, φέρει έναν προκλητικό τίτλο, “Η Επόμενη Χρηματοοικονομική Κρίση-The next financial crisis.
Το ερωτηματικό, φυσικά, είναι σκόπιμο. Σηματοδοτεί την έρευνα και όχι την πρόβλεψη και διαμορφώνει τον στόχο μας για τις επόμενες δύο ημέρες, που είναι να εξετάσουμε πώς μπορούμε να διαφυλάξουμε τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα σε μια εποχή ραγδαίων μετασχηματισμών.
[Τους οποίους προκαλούμε οι ίδιοι-αυτό δεν το ανέφερε, η εκλεκτή Christine]
Πρέπει να έχουμε κατά νου δύο σημεία όταν σκεφτόμαστε αυτό το θέμα. Πρώτον, καθ’ όλη τη μεταπολεμική εποχή, το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα βρισκόταν σε συνεχή μετασχηματισμό – και ο ρυθμός έχει επιταχυνθεί μόνο με τις εξελίξεις στην τεχνολογία. Και δεύτερον, αυτό που φαίνεται νέο συχνά αντανακλά παλιούς κινδύνους σε διαφορετική μορφή.
[Οι γέρικοι σκύλοι δεν μαθαίνουν νέα κόλπα]
Εδώ μου θυμίζει την ιστορία των χρηματοπιστωτικών κρίσεων των Carmen Reinhart και Kenneth Rogoff, “Αυτή η Φορά Είναι Διαφορετική”.
Ο υπότιτλος του βιβλίου, χαρακτηριστικά, είναι “Οκτώ Αιώνες Οικονομικής Τρέλας-Eight Centuries of Financial Folly”.
Μετά από οκτώ αιώνες εμπειρίας, νομίζω ότι είναι δίκαιο να πούμε ότι αυτή η φορά δεν είναι ποτέ διαφορετική.
Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η έρευνα παίζει τόσο σημαντικό ρόλο στη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Μέσω αυστηρής ανάλυσης και μιας στέρεης κατανόησης του παρελθόντος (!), η έρευνα μας βοηθά να δούμε πώς η καινοτομία προχωρά και αναδιαμορφώνει την οικονομία, ενώ παράλληλα φέρνει στο προσκήνιο τους πιθανούς κινδύνους, ώστε οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να μπορούν να τους αντιμετωπίσουν προληπτικά (!)
Η έρευνα είναι ιδιαίτερα ζωτικής σημασίας για να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τις επιπτώσεις των βαθιών μετασχηματισμών που έχουν αναδιαμορφώσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Μία από τις σημαντικότερες διαρθρωτικές αλλαγές στο χρηματοπιστωτικό σύστημα τις τελευταίες δύο δεκαετίες ήταν το αυξανόμενο αποτύπωμα των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων – το επίκεντρο της σημερινής πρώτης συνεδρίας.
Στη ζώνη του ευρώ, τα μη τραπεζικά ιδρύματα – που κυμαίνονται από επενδυτικά κεφάλαια και ασφαλιστικές εταιρείες έως αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς και οχήματα τιτλοποίησης – έχουν επεκταθεί από περίπου 140% του ΑΕΠ το 1999 σε σχεδόν 400% σήμερα.
Κατά συνέπεια, διαδραματίζουν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και στη διαχείριση των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Οι μη τραπεζικοί οργανισμοί αντιπροσωπεύουν πλέον πάνω από το 60% του χρηματοπιστωτικού τομέα της ζώνης του ευρώ.
[Την εμπλοκή των ιδιωτικών κεφαλαίων στην χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και στη διαχείριση των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, πρότεινε και ζήτησε πρόσφατα ο Larry Fink-ΒlackRock]
Ο τραπεζικός τομέας – το επίκεντρο της σημερινής δεύτερης συνεδρίας – λειτουργεί επίσης σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο τοπίο, το οποίο καθοδηγείται τόσο από την τεχνολογική καινοτομία όσο και από την εμφάνιση μη τραπεζικών οργανισμών.
Αρχικά, η τεχνολογία αμφισβητεί τα επιχειρηματικά μοντέλα των τραπεζών μέσω της ανόδου των fintechs4, καθώς και νέων καινοτομιών όπως τα stablecoins, εάν αποκτήσουν ουσιαστική έλξη.
Επιπλέον, η τεχνολογία ενισχύει επίσης τόσο την ταχύτητα όσο και την κλίμακα με την οποία μπορούν να υλοποιηθούν αυτοί οι κίνδυνοι.
Τα γεγονότα του Μαρτίου 2023, όταν κατέρρευσαν τρεις αμερικανικές τράπεζες σε πέντε ημέρες, τόνισαν πώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρός αγωγός πανικού και μετάδοσης – ακόμη περισσότερο τώρα που οι τραπεζικές υπηρεσίες είναι διαθέσιμες σε smartphones.
Ο τραπεζικός και ο μη τραπεζικός τομέας δεν αλλάζουν απλώς ραγδαία, αλλά είναι επίσης σε μεγάλο βαθμό διασυνδεδεμένοι. Στη ζώνη του ευρώ, για παράδειγμα, οι εκθέσεις των τραπεζών σε περιουσιακά στοιχεία σε μη τραπεζικά ιδρύματα είναι σημαντικές και, κατά μέσο όρο, αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% του συνολικού ενεργητικού των σημαντικών ιδρυμάτων.
Δεδομένων αυτών των μετασχηματισμών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, η οξυδερκής εποπτεία και ρύθμιση – το επίκεντρο της τρίτης συνεδρίας, που θα πραγματοποιηθεί αύριο στο συνέδριο – παραμένει κρίσιμης σημασίας.
Καθοδηγούμενοι από τις γνώσεις της έρευνας αιχμής, είναι καθήκον των υπευθύνων χάραξης πολιτικής να παραμένουν σε εγρήγορση σχετικά με τους κινδύνους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όταν και όταν εμφανίζονται. Αυτοί οι κίνδυνοι μπορεί να εμφανιστούν με νέες μορφές, να προκύψουν σε κλάδους που είναι καλά εξοικειωμένοι με την ασαφή ορολογία και να συγκαλύπτονται από τη γλώσσα της καινοτομίας.
Αλλά ουσιαστικά, οι υποκείμενοι τύποι κινδύνου είναι συχνά οι συνήθεις ύποπτοι (!). Οι μη τραπεζικοί οργανισμοί αντιμετωπίζουν κινδύνους ρευστότητας και μόχλευσης, οι τράπεζες αντιμετωπίζουν μετασχηματισμό λήξης και κίνδυνο διακίνησης, και οι εκδότες σταθερών κρυπτονομισμάτων αντιμετωπίζουν κινδύνους εξαγοράς και αποθεματικών.
[Να, σας τους ανέφερα ήδη]
Η Ευρώπη κατηγορείται μερικές φορές για υπερβολική ρύθμιση. Αλλά ο ρόλος της εποπτείας και της ρύθμισης δεν είναι να εμποδίζει την καινοτομία ή τον διαρθρωτικό μετασχηματισμό. Αντίθετα, είναι να περιορίζει τους κινδύνους που μπορεί να συνοδεύουν αυτές τις αλλαγές. Αυτό βοηθά να διασφαλιστεί ότι η καινοτομία μπορεί να ριζώσει και να ευδοκιμήσει.
Έχοντας αυτό κατά νου, η Ευρώπη εφαρμόζει τώρα μια φιλόδοξη ατζέντα απλούστευσης υπό την καθοδήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η απλούστευση δεν σημαίνει απαραίτητα απορρύθμιση. Σημαίνει διατήρηση της ανθεκτικότητας με ένα πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό εποπτικό και κανονιστικό πλαίσιο.
Και οι συζητήσεις των επόμενων δύο ημερών θα προσθέσουν πληροφορίες στη συζήτηση σχετικά με τον αποτελεσματικό σχεδιασμό της εποπτείας.
Πριν όμως ξεκινήσουν οι συνεδρίες μας, το συνέδριο ξεκινά με μια πολυαναμενόμενη κεντρική ομιλία του Raghuram Rajan.
Η εμπειρία του Raghu συνδυάζει μια διακεκριμένη ακαδημαϊκή καριέρα με δημόσια υπηρεσία ως επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και ως 23ος Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ινδίας. Η κεντρική ομιλία του θα αναλογιστεί τη σχέση μεταξύ νομισματικής πολιτικής και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Δεν θα έχουμε όλες τις απαντήσεις σχετικά με τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στο τέλος αυτού του συνεδρίου. Αλλά δοκιμάζοντας ιδέες, συγκρίνοντας στοιχεία και συμμετέχοντας σε αυστηρή συζήτηση, μπορούμε να κάνουμε την πολιτική πιο ισχυρή ενόψει ενός αβέβαιου (!) μέλλοντος.
Σε μια εποχή ραγδαίων μετασχηματισμών στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ορισμένοι μπορεί να πιστεύουν ότι οι παλιοί κίνδυνοι δεν ισχύουν πλέον. Αλλά η έρευνα και η εμπειρία δείχνουν το αντίθετο. Όπως παρατήρησε ο Γάλλος κριτικός Jean-Baptiste Alphonse Karr, “Plus ça change, plus c’est la même chose” – όσο περισσότερο αλλάζουν τα πράγματα, τόσο περισσότερο παραμένουν τα ίδια.
[Οπότε τι μπαίνουμε σε μπελάδες και συνέδρια;]
Με άλλα λόγια, αυτή η φορά δεν είναι ποτέ διαφορετική. Σας εύχομαι ένα ενδιαφέρον και παραγωγικό συνέδριο.
Σας ευχαριστώ.
