Εκατόν εξήντα χρόνια είναι πολλά για την πολιτική. Μέσα από δύο καταστροφικούς παγκόσμιους πολέμους, έναν μακρύ ψυχρό πόλεμο, χρόνια παχιών αγελάδων αλλά και σκληρής λιτότητας, οι Σοσιαλδημοκράτες της Γερμανίας (SPD) έχουν διατηρήσει την πρώτη θέση στο τραπέζι της εξουσίας. Το κεντροαριστερό κόμμα υπήρξε κατώτερος ή ανώτερος εταίρος συνασπισμού σε κάθε γερμανική κυβέρνηση όλα αυτά τα χρόνια εκτός από τέσσερα το τελευταίο τέταρτο του αιώνα.
Ο Olaf Scholz, ο όγδοος (ναι, όλοι) από το SPD που υπηρέτησε ως καγκελάριος από το 1919, ηγείται σήμερα του αποκαλούμενου συνασπισμού-«σηματοδότη», που πήρε το όνομά του από τα χρώματα των τριών κομμάτων του και ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα μετά τις τελευταίες εθνικές εκλογές στη Γερμανία, το 2021.
Αλλά από τότε η δημοτικότητα του SPD και του Scholz έχουν καταρρεύσει.
Το κόμμα ήρθε πρώτο στις εκλογές του 2021 και η δυναμική του κορυφώθηκε στις δημοσκοπήσεις όσον αφορά τις «προθέσεις ψήφου» στο 28%. Οι ίδιες δημοσκοπήσεις το τοποθετούν σήμερα στην τρίτη ή και στην τέταρτη θέση, συγκεντρώνοντας μόλις το 15%. Η πτωτική τροχιά ήταν τόσο γρήγορη και σταθερή προς τα κάτω, αποκλείοντας μια χείρα βοηθείας από τη μοίρα, το SPD φαίνεται πιθανό να ταπεινωθεί στις ευρωπαϊκές εκλογές τον Ιούνιο και στη συνέχεια να συντριβεί τον Σεπτέμβριο στις εκλογές σε τρία κρατίδια της ανατολικής Γερμανίας, όπου η εχθρότητα προς την κυβέρνηση του Scholz είναι σαν καταστροφική καταιγίδα.
Όπως το παραδοσιακό σοσιαλιστικό κόμμα στη Γαλλία, το οποίο έχει υποχωρήσει από την κυριαρχία σε εθνικο επίπεδο στην ουασιαστική ανυπαρξία, το SPD θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με την εξαφάνιση.
Ωστόσο, πολλοί Γερμανοί εξακολουθούν να συμφωνούν με αυτό που πρεσβεύει το SPD: Ένα γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας, ισχυρή προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων, μια προοδευτική κοινωνική ατζέντα, δέσμευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα τελευταία Σαββατοκύριακα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στους δρόμους της Γερμανίας, με την ενθάρρυνση του Scholz, για να καταγγείλουν τη σκληρή δεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), σε μια έντονη επίδειξη πάθους που ευνοεί το SPD.
Παρόλα αυτά, μια συσσώρευση πολλών παραγόντων επιβαρύνει το παλιό κόμμα, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της βάσης υποστήριξής του, της ασθμαίνουσας οικονομίας, ενός απειλητικού παγκόσμιου περιβάλλοντος και των πολιτικών συγκρούσεων μεταξύ των εταίρων στον τρικομματικό συνασπισμό.
Προσθέστε σε αυτά την καθόλου στιβαρή και τολμηρή διαχείρηση της εξουσίας από τον Scholz, και θα έχετε μια τέλεια καταιγίδα.
Ένα στοιχείο αυτού του κινδύνου είναι το βάθος του γενικευμένου θυμού προς την κυβέρνηση σε πολύ διαφορετικούς τομείς της κοινωνίας. Όταν οι αγρότες έκλεισαν τους δρόμους σε όλη τη χώρα στις αρχές Ιανουαρίου, διαμαρτυρόμενοι για το σχέδιο της κυβέρνησης να καταργήσει τις φορολογικές απαλλαγές από τις οποίες επωφελούνται, συμμετείχαν οδηγοί φορτηγών και ανεξάρτητοι έμποροι. Παρά την αναταραχή, οι δημοσκοπήσεις ανέφεραν ότι πάνω από τα τρία τέταρτα των Γερμανών συμπαθούσαν τις διαμαρτυρίες.
Αλλά ούτε οι μεγάλες επιχειρήσεις είναι ευχαριστημένες. Ο Rainer Dulger, επικεφαλής της Συνομοσπονδίας Ενώσεων Γερμανών Εργοδοτών, λέει ότι τα μέλη του όλο και περισσότερο δεν πιστεύουν στην κυβέρνηση. «Με πονάει να βλέπω πόσο χαμηλά έχει βυθιστεί η Γερμανία τα τελευταία δύο χρόνια», είπε στους δημοσιογράφους στα μέσα Ιανουαρίου.
Μια προφανής αιτία του θυμού είναι η ισοπέδωση ή, σε πολλές περιπτώσεις, η συρρίκνωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε σε επίπεδα που δεν είχαν παρατηρηθεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Η κυβέρνηση του Scholz προσπαθεί να το μετριάσει αυτό, εν μέρει, αυξάνοντας τα επιδόματα που καταβάλλονται στους άνεργους.
Όμως, παρά την ανακούφιση σε περίπου 5,5 εκατομμύρια, αυτό που αποκόμισαν οι περισσότεροι Γερμανοί ήταν η αίσθηση ότι η γενναιοδωρία του SPD, με τα χρήματα των φορολογουμένων, αντέμειψε τους τσαμπατζήδες και υπονόμευσε την εργασιακή ηθική. Μια πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι το 62% των υποστηρικτών του ίδιου του κόμματος πιστεύουν ότι οι πολιτικές του αποθαρρύνουν τους ανθρώπους από το να εργαστούν.
Σε μια ένδειξη δυσλειτουργίας εντός του συνασπισμού, ο Christian Lindner, υπουργός Οικονομικών και ηγέτης του μικρού, φιλοεπιχειρηματικού Ελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος, έχει επανειλημμένα καταγγείλει τις πολιτικές του εταίρου του κόμματος του. «Είναι ακόμα η παλιά “θεία” SPD, ο δικηγόρος του υπαλλήλου, ή αυτός είναι ο αντζέντης για όσους λαμβάνουν επιδόματα από το κράτος πρόνοιας;» αναρωτήθηκε προς ένα δημοσιογράφο τον Ιανουάριο.
Αλλά η ζημιά για το κόμμα του Scholz δεν είναι μόνο δική του. Η άρνηση του Lindner να αγγίξει το «φρένο χρέους» της Γερμανίας, έναν συνταγματικό κανόνα που ακρωτηριάζει την ικανότητα της κυβέρνησης να δανείζεται, είναι ένας λόγος για τις στρεβλώσεις της πολιτικής που, για παράδειγμα, ώθησαν την κυβέρνηση να προκαλέσει τους αγρότες μειώνοντας τα προνόμιά τους.
Ο τρίτος εταίρος στον συνασπισμό, οι Πράσινοι, έχουν προκαλέσει ακόμη περισσότερα προβλήματα. Πολλοί Γερμανοί θεώρησαν την επιμονή τους να σβήσουν τους τρεις τελευταίους πυρηνικούς σταθμούς της χώρας τον περασμένο Απρίλιο, εν μέσω μιας ενεργειακής κρίσης που δημιουργήθηκε από τη διακοπή των ρωσικών καυσίμων, ως απολύτως βλαβερή.
Αμέσως μετά από αυτό, μια τελικά λανθεσμένη κίνηση των Πρασίνων να προσπαθήσουν να πείσουν τους ιδιοκτήτες κατοικιών ώστε να εγκαταστήσουν δαπανηρές αντλίες θερμότητας έγινε πολιτική χρυσόσκονη για την αντιπολίτευση, η οποία χαρακτήρισε την προσπάθεια ένα κραυγαλέο παράδειγμα κυβερνητικής υπέρβασης.
Αυτή η κατηγορία βρήκε εύφορο έδαφος εν μέρει επειδή το SPD, στην πραγματικότητα, έχει απομακρυνθεί από την παραδοσιακή εκλογική βάση της εργατικής τάξης.
Αυτή η τάξη έχει συρρικνωθεί, καθώς περισσότεροι Γερμανοί μετακόμισαν σε θέσεις εργασίας γραφείων και διαφόρων υπηρεσιών, ενώ σε παρακμάζουσες βιομηχανικές περιοχές, καθώς και στην πρώην Ανατολική Γερμανία, πολλοί πρώην σοσιαλιστές έχουν μετατοπιστεί προς τα δεξιά. Έρευνες δείχνουν ότι οι υποστηρικτές του AfD, του ακροδεξιού κόμματος, είναι πολύ πιο πιθανό να ανησυχούν για τον πληθωρισμό από ό,τι οι ψηφοφόροι του SPD, πιθανώς επειδή οι τελευταίοι αισθάνονται πιο άνετα με την τύχη τους.
Η συρρίκνωση της λεκάνης απορροής του SPD φαίνεται επίσης στο ηλικιακό προφίλ του κόμματος. Από το 2000 τα μέλη του κόμματος έχουν μειωθεί σχεδόν στο μισό, σε μόλις 365.000 πέρυσι. Περίπου το 57% από αυτούς είναι άνω των 60 ετών. Έτσι, με βάση αυτά τα στοιχεία δείχνει φυσικό ότι το σφρίγος του κόμματος θα εξασθενούσε.
Λιγότερες δικαιολογίες μπορούν να προβληθούν για τις αποτυχίες της ηγεσίας του Scholz. Οι Γερμανοί δεν έχουν ξεχάσει ότι ο πρώην δήμαρχος του Αμβούργου κέρδισε τις εκλογές του 2021 λιγότερο λόγω αξίας παρά επειδή, ενώ όλοι οι αντίπαλοί του διέπραξαν γκάφες στην προεκλογική του εκστρατεία, παρέμεινε σταθερός σε ένα πιο ήπιο προεκλογικό λόγο.
Η περσόνα που πρόβαλε ήταν του ήρεμου, παρηγορητικού κλώνου της προκατόχου του Angela Merkel, μιας δημοφιλούς και περίφημα ακλόνητης καγκελαρίου (αν και από διαφορετικό κόμμα). Ο Scholz αντέγραψε ακόμη και τη συνήθεια της κυρίας Merkel Μέρκελ να πιέζει τα δάχτυλά της και τους αντίχειρές της σε ένα σχήμα διαμαντιού που δείχνει προς τα κάτω.
Όμως, αντί να δείχνει αποφασιστικός όσον αφορά την εξουσία, ο Scholz εμφανίζεται απόμακρος και διστακτικός. Αποφεύγοντας τις μεγαλειώδεις χειρονομίες και περιφρονώντας τον Τύπο, προτιμά τις αίθουσες συνεδριάσεων από τα δημόσια βάθρα. Έχει επανειλημμένα αφήσει τις διαμάχες να φουντώνουν και επέτρεψε στους υπουργούς του να συγκρούονται, παρεμβαίνοντας μόνο όταν η πολιτική ζημιά έχει ήδη γίνει.
«Ο Olaf ακολουθεί την προσέγγιση ότι συμμετέχεις μόνο σε αγώνες όπου μπορείς να κερδίσεις. Διαφορετικά, μείνε μακριά και μην ανακατεύεσαι», λέει ένας από τους γνώστες του κόμματος. Ο ίδιος προσθέτει ότι αυτή η προσέγγιση είναι καλή εάν διευθύνετε ένα υπουργείο, αλλά όχι τόσο καλή όταν διευθύνετε την πιο κομβική χώρα της Ευρώπης σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων.
Ο Scholz, ο οποίος επισκέπτεται την Ουάσιγκτον στις 8-10 Φεβρουαρίου, έχει υπερασπιστές στο εσωτερικό και στο εξωτερικό που επαινούν τη σοβαρότητα του σε ταραγμένους καιρούς. Το γερμανικό κοινό όμως είναι λίγο εντυπωσιασμένο. Η δημοτικότητα του καγκελάριου εκτοξεύτηκε για λίγο τον Φεβρουάριο του 2022, όταν ο Scholz δήλωσε γενναία την ανατολή μιας Zeitenwende -μια αλλαγή εποχής- ως απάντηση στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το ποσοστό αποδοχής του μειώθηκε έκτοτε στο 20%, το χαμηλότερο για κάθε καγκελάριο από τότε που η δημοσκόπηση Deutschlandtrend άρχισε να διατηρεί στοιχεία το 1997. Μόνο το 12% λέει ότι ο Scholz «επικοινωνεί αποτελεσματικά».
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι υπάρχουν θόρυβοι δυσαρέσκειας και μέσα από το SPD. Κυρίως, όμως, παραπονιέται ένα άλλο μέλος του κόμματος, υπάρχει εφησυχασμός. Κάποιοι εναποθέτουν ελπίδες σε μια ενδιάμεση αλλαγή ηγεσίας, με τον πολύ πιο δημοφιλή υπουργό Άμυνας, Boris Pistorius. Όμως, μια πρόσφατη δημοσκόπηση από την Forsa, μια ομάδα πολιτικών ερευνών, δείχνει ότι σε νέες εθνικές εκλογές ο Pistorius, ένας σκληρός, αριστερός στρατιώτης του SPD, θα ενίσχυε τις πιθανότητες του κόμματος κατά μόλις τρεις ποσοστιαίες μονάδες. Η σπείρα φαίνεται πιθανό να συνεχιστεί…
