Στον αγώνα ενάντια στις αυξανόμενες τιμές αγαθών και υπηρεσιών, ο Sean Hughes είναι πρόθυμος να δοκιμάσει τα πάντα προκειμένου να κρατήσει χαμηλά τα έξοδα στην εστιατορική πάμπ του, την Dylans του The Kings Arms στο St Albans της ΝΑ Αγγλίας. Στις προσπάθειες του περιλαμβάνεται η προσθήκη μερικών λιγότερο παραδοσιακών πιάτων μεταξύ των αγαπημένων της περιοχής όπως τα ψητά πλευρά μοσχαριού και τα σκωτσέζικα αυγά. Το πιο πρόσφατο: Κονφί μοσχαρίσιας γλώσσας.
Από την Eshe Nelson/New York Times
Τα εστιατόρια του, στο St. Albans, μια σχετικά πλούσια πόλη βόρεια του Λονδίνου, ξεπέρασαν τον αρχικό τους δισταγμό, επιμένει ο ίδιος, και η γλώσσα, ένα λιγότερο ακριβό κομμάτι βοείου κρέατος, έγινε μία δημοφιλής επιλογή. Αλλά έτσι καθορίζονται πλέον τα μενού του: Από το κόστος.
Οι τιμές του κρέατος, είπε ο Hughes, είναι αυξημένες κατά ένα τρίτο. Ένα δοχείο 20 λίτρων με σταφυλοσπορέλαιο αυξήθηκε σε 38 βρετανικές λίρες (περίπου 48 $) από £14. Οι ζυθοποιίες ανεβάζουν επίσης τις τιμές της μπύρας. Το κόστος των μισθών έχει αυξηθεί κατά 20%, στην προσπάθεια να κρατήσει το προσωπικό του μέσα σε μια άκρως ανταγωνιστική αγορά. Ταυτόχρονα, προσπαθεί να διατηρήσει σταθερές τις τιμές στο μενού του.
«Είναι μια πολύ, πολύ, πολύ λεπτή πράξη εξισορρόπησης αυτή τη στιγμή», τόνισε ο Hughes. «Σίγουρα δεν είναι κάποιο είδος ανάκαμψης που όλοι ελπίζαμε μετά την πανδημία».
Αντίθετα, η Βρετανία κοιτάζει κατάματα το φάσμα του στασιμοπληθωρισμού, ενός καταστροφικού μείγματος στάσιμης οικονομικής ανάπτυξης και ραγδαίου πληθωρισμού. Ένας βουλευτής των Συντηρητικών είχε χρησιμοποιήσει για πρώτη φορά τη λέξη στο Κοινοβούλιο το 1965 και ήταν μια ανατριχιαστική προειδοποίηση για το τι επρόκειτο να συμβεί τις επόμενες δύο δεκαετίες: Η ανεργία αυξήθηκε και ο πληθωρισμός ανέβηκε σε διψήφιο αριθμό εν μέσω απεργιών των εργαζομένων και της πολιτικής αστάθειας. Έκτοτε, η ζοφερή οικονομία της δεκαετίας του 1970 και οι προοπτικές επιστροφής του στασιμοπληθωρισμού στοιχειώνουν τους πολιτικούς ηγέτες της Βρετανίας.
Αν και δεν υπάρχουν σήμερα τα ισχυρά συνδικάτα να αυξάνουν τους μισθούς σε ολόκληρη τη χώρα ή να ενισχύουν τις τάξεις των ανέργων όπως συνέβαινε στη δεκαετία του 1970, υπάρχουν αρκετές ενδείξεις στασιμοπληθωρισμού έτσι ώστε να προκληθεί συναγερμός.
Η Βρετανία βιώνει τον ταχύτερο ρυθμό στην αύξηση των τιμών καταναλωτή εδώ και τέσσερις δεκαετίες, με ποσοστό πληθωρισμού 9%. Η οικονομική ανάπτυξη σταμάτησε τον Φεβρουάριο και στη συνέχεια συρρικνώθηκε ελαφρά τον Μάρτιο. Η κατάσταση αναμένεται να επιδεινωθεί: Ο πληθωρισμός θα κορυφωθεί πάνω από το 10% φέτος και η οικονομία θα συρρικνωθεί το επόμενο έτος, προβλέπει η Τράπεζα της Αγγλίας.
Οι βρετανικές επιχειρήσεις βλέπουν τα μεγαλύτερα προβλήματα να είναι μπροστά και προσπαθούν να καλύψουν τα έξοδα. Ο Hughes κρατά την παμπ του κλειστή μία επιπλέον ημέρα την εβδομάδα προκειμένου να εξοικονομήσει κόστος ενέργειας και μισθούς.
Και αυτό πριν τον χτυπήσει η χειρότερη από τις αυξήσεις των τιμών. Έχει καταφέρει να ανταπεξέλθει στην άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας με ένα σταθερό συμβόλαιο, αλλά αναμένει ότι το ενεργειακό του κόστος θα αυξηθεί τον Νοέμβριο σε 48.000 £ ετησίως από 19.000 £. Στην άλλη παμπ του, το The Boot, σε απόσταση αναπνοής στο St Albans, το κόστος ενέργειας θα τριπλασιαστεί όταν θα λήξει η σύμβαση του.
«Η αύξηση των τιμών της ενέργειας επηρεάζει απολύτως κάθε πτυχή της επιχείρησης, επομένως δεν υπάρχει καμία λύση», είπε ο Hughes. Ταυτόχρονα, ανησυχεί για τους αυξανόμενους οικιακούς λογαριασμούς που πρέπει να πληρώσουν οι πελάτες του. «Οι άνθρωποι θα πρέπει να εξοικονομήσουν αυτά τα χρήματα», είπε.
Ωστόσο, σε ολόκληρο τον κλάδο της φιλοξενίας στη Βρετανία, η ζήτηση δεν έχει πέσει τόσο γρήγορα όσο θα περίμενε κανείς, δήλωσε η Kate Nicholls, η διευθύνουσα σύμβουλος του UKHospitality, ενός λόμπι που πιέζει για επιστροφή σε χαμηλότερους συντελεστές φόρου προστιθέμενης αξίας (V.A.T.), ένα είδος φόρου επί των πωλήσεων. Τα χειρότερα, προβλέπει η ίδια, θα έρθουν μετά το καλοκαίρι. Αυτό όμως που μαστίζει τις επιχειρήσεις είναι η αβεβαιότητα.
«Πολλοί άνθρωποι δεν έχουν ζήσει ή εργαστεί σε περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού και, επομένως, δεν γνωρίζουμε ποιος θα είναι ο αντίκτυπος», τόνισε η Nicholls. Δεν είναι σαφές εάν οι καταναλωτές θα «αντιδράσουν πολύ έντονα» με φόβο ή θα συνεχίσουν να δαπανούν, είπε.
Οι αυξανόμενες τιμές προκαλούν ανησυχία σε όλο τον κόσμο και οι προειδοποιήσεις για ύφεση κυριαρχούν στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά υπάρχει ανησυχία ότι η Βρετανία θα αντιμετωπίσει πιο επίμονα προβλήματα, καθώς έχει σημαντικότερα ανοιχτά ζητήματα.
«Είμαστε έντονα εκτεθειμένοι στο σοκ των τιμών της ενέργειας στην Ευρώπη και, όπως οι ΗΠΑ, έχουμε μια σφιχτή αγορά εργασίας», ανέφερε στους βουλευτές στα τέλη του περασμένου μήνα, ο τσάρος της βρετανικής οικονομίας, Rishi Sunak.
Το ανώτατο όριο της τιμής της ενέργειας της βρετανικής κυβέρνησης που αφορά στους λογαριασμούς ενέργειας των νοικοκυριών (αποτελεί προστασία ασφαλείας για άτομα που δεν πληρούν το βασικό τιμολόγιο ενέργειας του προμηθευτή τους) αναμένεται τον Οκτώβριο να αυξηθεί κατά 800 £, σε 2.800 £ ετησίως, καθώς τα νοικοκυριά πληρώνουν καθυστερημένα για την πρόσφατη αύξηση του κόστους πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το άλμα είναι σχεδόν τόσο μεγάλο όσο και η αύξηση που σημειώθηκε τον Απρίλιο (Το ανώτατο όριο, που ανακοινώνεται κάθε έξι μήνες, δεν ισχύει για τους λογαριασμούς ενέργειας των επιχειρήσεων).
Ενώ οι στατιστικολόγοι λένε ότι το μεγαλύτερο μέρος της επιτάχυνσης του πληθωρισμού μπορεί να αποδοθεί στην ενέργεια, οι υψηλότερες από το μέσο όρο αυξήσεις τιμών εξαπλώνονται σε περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες. Πολλές αυξήσεις κόστους για τις επιχειρήσεις δεν έχουν μεταφερθεί ακόμη στους καταναλωτές επειδή υπάρχει υστέρηση, δήλωσε η Tera Allas, διευθύντρια έρευνας και οικονομίας στο γραφείο της McKinsey στη Βρετανία και την Ιρλανδία και πρώην οικονομολόγος στη δημόσια διοίκηση.
«Υπάρχουν ακόμη πολλές ενέργειες που πρέπει να γίνουν πριν όλες αυτές οι τιμές από επιχείρηση σε επιχείρηση μετατραπούν σε τιμές καταναλωτή», είπε.
Η σφιχτή αγορά εργασίας της Βρετανίας τροφοδοτεί επίσης τις πληθωριστικές πιέσεις. Για πρώτη φορά, υπάρχουν περισσότερες κενές θέσεις εργασίας από τα άτομα που αναζητούν εργασία. Αυτό ανεβάζει τους μισθούς, όχι αρκετά για να συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό, αλλά τόσο ώστε να προβληματίζει τους κεντρικούς τραπεζίτες. Στην Τράπεζα της Αγγλίας, οι αξιωματούχοι έχουν εκπλαγεί από την κλίμακα και την επιμονή της μείωσης του μεγέθους του εργατικού δυναμικού από την έναρξη της πανδημίας, καθώς η long covid κρατά εκατοντάδες χιλιάδες εκτός εργασίας.
Και μέσα σε όλα αυτά υποβόσκει και το Brexit. Μια μεγάλη ευρωπαϊκή δεξαμενή εργατικού δυναμικού δεν είναι πλέον εύκολα προσβάσιμη ή δεν ενδιαφέρεται να εργαστεί στη Βρετανία. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, περισσότεροι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης εγκατέλειψαν τη Βρετανία παρά έφτασαν σε αυτήν. Οι εταιρείες που εισάγουν αγαθά από το ηπειρωτικό μπλοκ έχουν παραπονεθεί ότι η επιπλέον γραφειοκρατία αυξάνει το κόστος, ενώ οικονομολόγοι στο London School of Economics λένε ότι το διαζύγιο με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ωθήσει τις τιμές των τροφίμων σε άνοδο 6%.
Ο Adam Posen και ο Lucas Rengifo-Keller του Ινστιτούτου Peterson για τα Διεθνή Οικονομικά στην Ουάσιγκτον ξεχωρίζουν το Brexit ως τον κύριο λόγο για τον οποίο η Βρετανία έχει υψηλότερο βασικό πληθωρισμό. Με τον τερματισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των ανθρώπων και την αύξηση των δασμών και άλλων φραγμών στο ευρωπαϊκό εμπόριο, υποστηρίζουν, η βρετανική κυβέρνηση «δημιούργησε πληθωρισμό».
Οι επιχειρήσεις κάνουν σήμερα περίπλοκους υπολογισμούς σχετικά με το πόσο ψηλά μπορούν να ωθήσουν τις τιμές τους προκειμένου να αντισταθμίσουν το δικό τους αυξανόμενο κόστος χωρίς να διώξουν τους πελάτες τους. Τον Απρίλιο, οι φόροι και οι λογαριασμοί ενέργειας αυξήθηκαν για δεκάδες εκατομμύρια νοικοκυριά και ένας από τους δείκτες εμπιστοσύνης των καταναλωτών έπεσε στο ίδιο χαμηλό επίπεδο με εκείνο κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2008.
Το Raindrops on Roses, ένα κατάστημα δώρων στο St. Albans, δεν κατάφερε να αποφύγει την αύξηση ορισμένων από τις τιμές του. Για παράδειγμα, η τιμή μιας μάρκας κεριών Cornish αυξήθηκε κατά 22%. Οι πωλητές του καταστήματος, το οποίο δίνει τα κέρδη του σε μια φιλανθρωπική οργάνωση για τον καρκίνο, ανησυχούν για πρώτη φορά μήπως έχουν προϊόντα απούλητα.
«Είμαστε πιο προσεκτικοί σχετικά με την ποσότητα των αποθεμάτων που παραγγέλνουμε», είπε η Karolina Birsen, μία από τις διαχειρίστριες. «Είμαστε λιγότερο αυθόρμητοι και πιο υπολογιστικοί».
Το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, προσαρμοσμένο με τον πληθωρισμό, αναμένεται να μειωθεί κατά 1,75% φέτος, σύμφωνα με την Τράπεζα της Αγγλίας. Αυτή θα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πτώση από τότε που ξεκίνησαν τα αρχεία το 1964, ανέφερε η τράπεζα. Ήδη υπάρχουν ενδείξεις ότι οι καταναλωτικές δαπάνες χάνουν τη δυναμική τους. Οι λιανικές πωλήσεις έχουν πέσει χαμηλότερα από το περασμένο καλοκαίρι. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαΐου, οι δαπάνες πιστωτικών και χρεωστικών καρτών μειώθηκαν.
Η Donna Nichol άνοιξε το Chloe James, ένα κατάστημα ρούχων στο St. Albans, το 2010, όταν η Βρετανία μόλις είχε βγει από την ύφεση και είχε αρκετή εμπειρία στη διαχείριση της επιχείρησής της σε αντίξοες οικονομικές στιγμές. Μετά την πανδημία, είπε, ένιωθε ότι μπορούσε να αντιμετωπίσει τα πάντα.
Αλλά στα τέλη Μαΐου εμφανίστηκε μια σοβαρή δοκιμασία ως προς την αίσθηση του αήττητου, μία επιστολή από τον πάροχο ηλεκτρισμού της. Η τιμή που θα έπρεπε να πληρώσει ήταν σχεδόν υπερδιπλασιασμένη.
«Δεν νομίζω ότι μπορώ να κάνω κάτι για να μειώσω το κόστος», είπε η Nichol. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, άλλαξε τον πάροχο του ιστότοπού της και τον συλλέκτη σκουπιδιών και αξιολόγησε εκ νέου την τηλεφωνική της εταιρεία. «Τα έχω ήδη περάσει όλα με μια “χτένα με λεπτά δόντια”».
Στο St. Albans, περίπου 200 επιχειρήσεις χρησιμοποιούν μια ομάδα WhatsApp για να υποστηρίζουν η μία την άλλη και να μοιράζονται συμβουλές σχετικά με το πώς μπορούν να εξοικονομήσουν χρήματα, όπως η ανταλλαγή επίπλων και εξοπλισμού εστίασης. Η Mandy McNeil, η διευθύντρια του διοικητικού συμβουλίου της τοπικής Business Improvement District, η οποία παρέχει υπηρεσίες μάρκετινγκ και λόμπι, είπε ότι ορισμένες επιχειρήσεις λιανικής και φιλοξενίας της είπαν ότι είχαν δει μια πτώση 20% στα κέρδη τους πρόσφατα.
«Κάποιοι είναι ήδη στην άκρη του γκρεμού» λόγω της αύξησης του κόστους ενέργειας και άλλων δαπανών, είπε η McNeil.
Το Βρετανικό Υπουργείο Οικονομικών έδωσε τον περασμένο μήνα 15 δισεκατομμύρια στερλίνες στη στήριξη των νοικοκυριών μετά από τις αυξανόμενες πιέσεις από πολιτικούς και οικονομολόγους της αντιπολίτευσης. Κάθε νοικοκυριό θα λάβει 400 £ στους λογαριασμούς του τον Οκτώβριο και εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με χαμηλά εισοδήματα ή συνταξιούχοι που λαμβάνουν κρατική βοήθεια ή άτομα με πληρωμές αναπηρίας θα λάβουν αρκετές εκατοντάδες λίρες περισσότερες φέτος.
Ακόμη και με αυτή την κρατική βοήθεια, ο Andrew Goodwin, ο επικεφαλής οικονομολόγος στη Βρετανία στην Oxford Economics, αναμένει ότι οι καταναλωτικές δαπάνες θα υποχωρήσουν το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Αλλά η χώρα θα πρέπει να αποφύγει την ύφεση, είπε, και το επόμενο έτος οι προοπτικές του θα βελτιωθούν προσωρινά.
Εν τω μεταξύ, οι επιχειρήσεις προσπαθούν να διασχίσουν αυτήν την πληθωριστική περίοδο, αβέβαιες για το αν οι κρατικές πληρωμές, οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών ή η ευρεία επιθυμία να απολαύσουν τη ζωή μετά το lockdown θα είναι αρκετές για να τις υποστηρίξουν μέσω αυξήσεων τιμών που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και μια γενιά.
Για εταιρείες με υψηλές ενεργειακές ανάγκες, όπως επιχειρήσεις φιλοξενίας που διαθέτουν πολυσύχναστες κουζίνες, «θα δούμε μεγάλα προβλήματα να έρχονται το νέο έτος, εκτός και αν κάνουμε με επιτυχία κάποια τεράστια μεταρρύθμιση», είπε ο Hughes, ο οποίος υποστηρίζει επίσης την επιστροφή σε χαμηλότερους συντελεστές φόρου προστιθέμενης αξίας.
