Από τις λίγες έρευνες που μέχρι σήμερα έχουν προκύψει διεθνώς, πιθανολογώ ότι προκύπτει μία ενδιαφέρουσα σχέση μεταξύ της λοίμωξης COVID 19 και ορισμένων ενδοκρινικών και μεταβολικών οδών, κάποιες εκ των οποίων σχετίζονται με την ύπαρξη ενός υποδοχέα που ονομάζεται ACE2 και με την έκφρασή του και ο οποίος ανευρίσκεται στα κυψελιδικά επιθηλιακά κύτταρα του πνεύμονα.
Της Παρή Ράπτη [Ενδοκρινολόγου]*
Επίσης φαίνεται να υπάρχει κάποια συσχέτιση της COVID 19 με τη δράση κάποιων ουσιών που παράγονται σε περιπτώσεις φλεγμονής και ονομάζονται προφλεγμονώδεις παράγοντες ή κυτταροκίνες.
[Το ανοσοποιητικό σύστημα έχοντας ως ρόλο να προστατεύσει τον οργανισμό από ξένους εισβολείς, χρησιμοποιεί τη δυνατότητα του, να συντονίζει και να μετακινείσει τα κύτταρα του, (ώστε να αναλάβουν δράσει )επικοινωνώντας μαζί τους με διάφορους τρόπους. Αυτή η επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, πραγματοποιείται εκτός των άλλων και μέσω μικρών πρωτεϊνικών μορίων ή πεπτιδίων που λέγονται κυτταροκίνες και κυτοκίνες]
Γνωρίζουμε όμως ότι οι κυτταροκίνες (προφλεγμονώδεις παράγοντες) και κυρίως η Ιντερλευκίνη 6 (πλειομορφική), παράγονται σε διάφορα ενδοκρινικά όργανα και σε ενδοκρινείς αδένες καθώς και σε διαφορά αλλά όργανα του οργανισμού και προκαλούν διαφορετικές βιολογικές διεργασίες και δράσεις στο καθένα από αυτά. (Πολυσυστημικό σύνδρομο;)
Πιθανά η περαιτέρω διερεύνηση των ενδοκρινικών και μεταβολικών αυτών οδών να είναι σημαντικές στην κατανόηση, στην αντιμετώπιση, στην ανεύρεση δεικτών βαρύτητας της νόσου ή ακόμα και στην μελέτη γονιδιακών διαφορών μεταξύ των δύο φύλων καθώς και τη διερεύνηση της βαρύτητος της νόσου μεταξύ του πληθυσμού και πληθυσμών διαφορετικών χωρών (γονιδιακές διαφορές).
Γνωρίζουμε ότι στην επιφάνεια των κυψελιδικών επιθηλιακών πνευμονικών κυττάρων η ύπαρξη των ACE2 υποδοχέων (υποδοχείς του μετατρεπτικού ένζυμου Ρενίνης- Αγγειοτενσίνης – Αλδοστερόνης) ανευρίσκονται στον πνεύμονα περίπου το 83 % των υποδοχέων ACE2 του οργανισμού, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό ανευρίσκεται σε διάφορα άλλα όργανα.
Στη λοίμωξη COVID 19 ο υποδοχέας ACE2 αναφέρεται στην διεθνή βιβλιογραφία ότι πιθανόν να συνδέεται με μια γλυκοπρωτεΐνη της ακίδας του κορωνοϊού (S spike) με την παρουσία μιας συγκεκριμένης πρωτεάσης της κυτταρικής σερίνης ΤΜPRSS2, ώστε ο ιός να εισβάλει εντός των κυττάρων του πνεύμονα όπου και «πολλαπλασιάζεται» χρησιμοποιώντας υλικά του κυττάρου.
Μιας και το σύστημα Ρενίνης- Αγγειοτενσίνης – Αλδοστερόνης είναι υψίστης σημασίας για την ομοιόσταση του οργανισμού και όχι μόνο, θεωρώ ότι είναι επιτακτική η ανάγκη της περαιτέρω διερεύνηση αυτής της οδού στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Καθώς επίσης μιας και οι μέχρι σήμερα έρευνες αναφέρουν και την πιθανή συμμετοχή – εμπλοκή και άλλων οργάνων και συστημάτων που πλήττονται, όπως το αιμοποιητικό, καρδιολογικό, το κεντρικό νευρικό σύστημα, το γαστρεντερικό, τίθεται το ερώτημα εάν υπάρχει εμπλοκή, και αν ναι ποια είναι η σημασία του νευροενδοκρινικού συστήματος, και των ενδοκρινικών οργάνων πχ του θυρεοειδούς των επινεφριδίων του υποθάλαμου, της υπόφυσης του λιπώδους ιστού του παγκρέατος, και των ορμονών όπως της προλακτίνης, των οιστρογόνων, της τεστοστερόνης, των υποφυσιακών ορμονών, της θυροξίνης, της ινσουλίνης, διαφόρων προορμονών κτλ καθώς και του γενετικού συστήματος των δυο φύλων, ωθήκες, όρχεις και η εμπλοκή στην παθοφυσιολογία διαφόρων νοσημάτων ( πχ μεταβολικό σύνδρομο, σακχαρώδη, διαβήτη τύπου 2, αντίσταση στην ινσουλίνη , θυρεοειδίτιδες ,Addison ,υπέρτασης ,παχυσαρκίας κλπ).
Επίσης η υπόθεση ότι, σε βαριά περιστατικά προκαλείται μια καταιγίδα κυτταροκινών και ειδικότερα ιντερλευκίνης 6 (υπεραντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος) θέτει το ερώτημα εάν όλοι αυτοί οι μηχανισμοί έχουν κάποια σύνδεση με τον νευροενδοκρινολογικό ανοσοποιητικό άξονα, του οργανισμού και γενικότερα με το ενδοκρινικό σύστημα.
Ο ρόλος του ανοσοποιητικού, της νευροενδοκρινολογίας και των ορμονών στην παθοφυσιολογία διαφόρων εκδηλώσεων λόγω της καταιγίδας κυτταροκινών που φαίνεται ότι εμφανίζεται σε ένα ποσοστό των βαρέων ασθενών με COVID-19 πιθανά να είναι κομβικής σημασίας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει πάρα πολλές έρευνες οι οποίες αναφέρονται σε υποθέσεις της αλληλεπίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος του νευροενδοκρινολογικού συστήματος και των κυτταροκινών με μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην πλειοτροπική κυτταροκίνη ιντερλευκίνη 6 (η οποία έχει δράσεις σε πολλά επίπεδα του οργανισμού).
Υπάρχουν υποθέσεις και δεδομένα και πολλά ερωτηματικά προς περαιτέρω διερεύνηση. Ποια είναι η σύνδεση μεταξύ νευροενδοκρινολογίας, ανοσοποιητικού και προφλεγμονωδών παραγόντων και ιδιαίτερα με την ιντερλευκίνη 6 (γονίδια ιντερλευκίνη 1, TNF, ACE και toll κυττάρων);
Από τα μέχρι σήμερα δεδομένα γνωρίζουμε ότι το θέμα είναι πολύπλοκο και συναρπαστικό ταυτόχρονα. Η περαιτέρω διερεύνηση των «ενδοκρινών κυττοκινών» θα μπορούσε να δώσει ίσως απαντήσεις και νέες πληροφορίες για την παθοφυσιολογία, σε πληθώρα οξέων και χρονίων νοσημάτων όπως σακχαρώδης διαβήτης, μεταβολικό σύνδρομο, νοσήματα του ενδοκρινολογικού συστήματος, για τον μηχανισμό της υπέρτασης, και διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος, διαταραχές του αιμοποιητικού συστήματος, νεοπλασίες παχυσαρκία, άθληση, κιρκαδιανός ρυθμός.
Ας δούμε μερικά δεδομένα
Ο άξονας Υποθάλαμος – Υπόφυση – Επινεφρίδια είναι ένα ιδιαίτερα σύνθετο σύμπλεγμα με feed back αλληλοεπιδράσεις μεταξύ τριών οργάνων. Του υποθαλάμου, της υποφύσεως και των επινεφριδίων. Τα όργανα αυτά και οι αλληλοεπιδράσεις μεταξύ τους αποτελούν ,το νευροενδοκρινικό σύστημα, καθορίζοντας και ελέγχοντας τις αντιδράσεις πολλών βιολογικών διεργασιών του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένου, του μηχανισμού του στρες, του μεταβολισμού, του αμυντικού συστήματος, του θυμικού, των συναισθημάτων, τη σεξουαλικότητας, αποθήκευση ενέργειας.
Ο άξονας υποθάλαμος – υπόφυση – επινεφρίδια (ΗΡΑ) ο άξονας υποθάλαμος – υπόφυση – γονάδες (HPG) ο άξονας υποθάλαμος – υπόφυση – θυρεοειδής (HPT) και το σύστημα υποθάλαμος νευροϋπόφυση αποτελούν τα τέσσερα νευροενδοκρινικά συστήματα διαμέσου των οποίων ο υποθάλαμος και η υπόφυση κατευθύνουν και διεκπεραιώνουν τις νευροενδοκρινείς λειτουργίες.
Το ενδοκρινικό σύστημα αποτελείται από πολλούς αδένες οι οποίοι είναι διάσπαρτοι σε όλο το σώμα, παράγουν και εκκρίνουν ορμόνες με ποικίλη χημική δομή, νευροαμίνες, πεπτίδια και στεροειδή. Οι ορμόνες εμπλέκονται και ρυθμίζουν άπειρες φυσιολογικές διεργασίες και έχουν βιολογική δράση σχεδόν σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού. Θα μπορούσε να ήταν πάρα πολύ πιθανό , αυτοί οι νευροενδοκρινείς άξονες να εμπλέκονται μέσω των κυτταροκινών και άλλων προφλεγμονωδών παραγόντων και να παίζουν σημαντικό ρόλο στην παθοφυσιολογία και την εξέλιξη μιας υπεραντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος και την εξέλιξη της νόσου με εκλυτικό παράγοντα την λοίμωξη από τον Sars-Cov 2 και αυτό ίσως θα πρέπει να διερευνηθεί.
Ένας άλλος άξονας ο οποίος πιθανά παίζει κυρίαρχο ρόλο στην παθοφυσιολογία της νόσου, από την λεπτομερή ανάλυση της μέχρι σήμερα διεθνούς βιβλιογραφίας πιθανά να αποτελεί ο ανοσολογικός επινεφριδιακός άξονας.
Ο άξονας υπόφυση – επινεφρίδια – διεγείρεται κατά τη διάρκεια ορισμένων ανοσοποιητικών, φλεγμονωδών, νεοπλασματικών διαδικασιών. Μία σημαντική κυττοκίνη, η ιντερλευκίνη 1 (σημαντική ανοσολογική κυττοκίνη) φαίνεται να διαμεσολαβεί στην διέγερση αυτού του άξονα.
Φαίνεται επίσης ότι και άλλες κυτταροκίνες και προφλεγμονώδεις παράγοντες εμπλέκονται στη λειτουργία αυτού του άξονα, όπως η ιντερλευκίνη 6 και ο TNF. Πρόκειται όμως για διαπιστώσεις που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Κατά τη διάρκεια συμβάντων ( π.χ. λοιμώξεις) που προκαλούν ανοσολογικές αποκρίσεις απελευθερώνονται κυττοκίνες και προφλεγμονώδεις παράγοντες, στην κυκλοφορία του αίματος και διαπερνώντας τον φραγμό του εγκεφάλου ενεργοποιούν τον άξονα HPA. Πολλές φορές έχουν ως συνέπεια ο εγκέφαλος να τροποποιήσει την παραγωγή νευροδιαβιβαστών και να προκληθεί διαφορετικού τύπου συμπτωματολογία.
Επίσης φαίνεται δε από διάφορες μελέτες ότι τα γλυκοκορτικοειδή αναστέλλουν την ανοσοαπόκριση κάποιων προφλεγμονωδών κυττοκινών όπως η ιντερλευκίνη 1, TNF A IFNγ, καθώς επίσης προκαλούν και αύξηση άλλων αντιφλεγμονωδών κυττοκινών, όπως η ιντερλευκίνη 4 η 10 και η 13.
Αυτό που φαίνεται βέβαιο, είναι ότι υπάρχει μια αμφίδρομη επικοινωνία και ανατροφοδότηση μεταξύ του άξονα HPA και του ανοσοποιητικού συστήματος. Μια σειρά κυττοκινών όπως η ιντερλευκίνη 1, η 6 και η 10 και τη TNFα, μπορούν να ενεργοποιήσουν αυτόν τον άξονα, αν και η ιντερλευκίνη 1 είναι η πιο ισχυρή. Ο άξονας HPA ρυθμίζει την ανοσοαπόκριση και διαμέσου υψηλών επιπέδων κορτιζόλης, καταστέλλοντας το ανοσοποιητικό και σειρά από φλεγμονώδεις αντιδράσεις, ώστε να προστατευθεί ο οργανισμός, ελαχιστοποιώντας τις βλάβες των ιστών που προέρχονται από τη φλεγμονή.
Το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελεί ένα αμυντικό σύστημα το οποίο περιλαμβάνει πάρα πολλές διαδικασίες και βιολογικές δομές σε κάθε έμβιο οργανισμό, ώστε να τον προστατεύσει από ασθένειες και εισβολείς. Για τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος εμπλέκονται μια ποικιλία παραγόντων.
ΤΟ ΚΝΣ επίσης παίζει κυρίαρχο ρόλο ρυθμιστικό στο ανοσοποιητικό σύστημα μέσω νευροενδροκρινικών οδών. Διαμέσου του προαναφερθέντος άξονα που είναι και υπεύθυνος να διαμορφώσει και να τροποποιήσει φλεγμονώδεις απαντήσεις που συμβαίνουν σε όλο το σώμα.
Η εμπλοκή των κυττοκινών είναι σαφές ότι είναι κυρίαρχη στην πρόκληση και την μετατροπή πολλών διεργασιών του ανοσοποιητικού συστήματος. Είναι τόσο σημαντική η δράση τους που φαίνεται ότι ελέγχουν ασκώντας επιδράσεις στη λειτουργία του ΚΝΣ σε βασικές λειτουργίες του οργανισμού όπως η πρόσληψη τροφής, ο πυρετός, η ρύθμιση νευροενδοκρινών οδών ως και διαταραχές στη συμπεριφορά και σύγχυση.
Οι κυττοκίνες και οι υποδοχείς τους εκφράζονται και κωδικοποιούνται από γονίδια. Δρουν δε μέσω υποδοχέων κυτταρικής επιφάνειας και το σήμα διενεργείται μέσω των οδών JACK/STAT. Οι κυττοκίνες αποτελούν εκτός των άλλων ισχυρούς ρυθμιστές υποθαλαμικών νευροπεπτιδίων, επηρεάζοντας την νευροενδοκρινική ομοιόσταση.
Οι παρατηρήσεις μιας πιθανής εμπλοκής του νευρο ανοσοποιητικού συστήματος και των ορμονών στην παθοφυσιολογία της λοίμωξης COVID-19 ίσως να έχει ενδιαφέρον και να χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.
Όπως και το εάν αν λοίμωξη προκαλεί πολυσυστηματικό σύνδρομο «λόγω υπεραντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος» με εκλυτικό παράγοντα τον κορωνοϊό.
Έως ότου η έρευνα παγκοσμίως δώσει απαντήσεις σε υποθέσεις και ερωτήματα, θα πρέπει να ακολουθούνται οι κατευθύνσεις και εντολές των κρατικών φορέων και μόνο. Έως τότε σημαντικό επίσης είναι η σωστή διατροφή, η φυσική άσκηση και η τήρηση του σωστού ύπνου με βάση τον κιρκαδιανό ρυθμό (βιολογικό ρολόι).
[Μπορείτε να δείτε ΕΔΩ την ιστοσελίδα της]
